Opinie Privacy

De wetgeving tegen witwassen tast onze privacy en onze vrijheden aan

De regelgeving om witwassen en terrorisme te bestrijden, maakt zelfs de braafste burger een potentiële verdachte, stelt Hendrik Gommer, gepromoveerd jurist staatsrecht.

ABN Amro heeft mogelijk de wet tegen witwaspraktijken (Wwft) overtreden (Trouw, 27 september). De bank heeft ongebruikelijke transacties niet gemeldDe aandelenkoers van ABN Amro daalde fors. Is hier niet sprake van criminalisering van goedwillende medewerkers? Dat zou best kunnen. Sterker, binnenkort loopt iedere burger de kans in het verdachtenbankje te komen.

De Wwft blijkt een griezelige wet. In de jacht op witwassers en terroristen krijgen banken, notarissen en advocaten de opdracht onderzoek te doen naar cliënten. De onwetende burger zal denken dat dat een goede zaak is. Witwassers moeten worden aangepakt en de organisaties zullen vast en zeker zorgvuldig met hun vergaande bevoegd­heden omgaan.

De praktijk is anders. Zodra je beroepsgroepen bevoegdheden toekent, zitten er altijd mensen tussen die hun bevoegdheden ongelimiteerd inzetten.

Was ons geld niet afkomstig van criminele activiteiten?

Dat ondervond ik onlangs weer bij het verkopen van mijn huis. Een vriend had wel interesse, maar had onvoldoende kapitaal om het te financieren. Ikzelf zou de opbrengst tegen een rente van nul procent op de spaarrekening moeten zetten, dus ik bood hem een hypotheek aan. Win-win. De notaris maakte de koopakte, leveringsakte en hypotheek op.

Maar twee dagen voor het passeren van de aktes, kreeg zowel de koper als ik een verzoek om te bewijzen dat ons geld niet afkomstig was van criminele activiteiten. Wij moesten afschriften van al onze bankrekeningen overleggen. Dat heb ik geweigerd. Van de rekeningen valt immers een groot deel van mijn privéleven af te lezen. Ik heb mondeling aangegeven waar ik het geld vandaan had. Daarmee zou de kous af moeten zijn. Navraag bij andere notarissen wijst uit dat dat bij een deel van hen het geval is. Na een stevige discussie was ook mijn notaris overtuigd.

Maar ABN Amro heeft nu miljoenen gereserveerd om alle klanten nog eens door te lichten. U weet dus wat u kunt verwachten.

Navraag bij het Bureau Financieel Toezicht (BFT) leert dat de bank of notaris aan de hand van vage indicaties zelf moet beoordelen of sprake is van een verdachte situatie. Een particulier die een hypotheek verstrekt, dat is ongebruikelijk, zou je kunnen zeggen. Volgens de toezichthouder moet de notaris op zijn ‘comfort-gevoel’ afgaan. Als hij zich er ongemakkelijk bij voelt, mag hij om meer bewijzen vragen.

‘Ik ga aan de veilige kant zitten’

De berichtgeving over de hoge boetes die ABN Amro mogelijk te wachten staan, zal elk comfort-gevoel doen smelten. “Totdat de voorschriften van de Wwft voldoende zijn uitgekristalliseerd, ga ik aan de veilige kant zitten”, lichtte mijn notaris toe. Door aan de ‘veilige kant’ te gaan zitten, doet de notaris echter een onnodige inbreuk op de privacy van betrokkenen. Daardoor kantelt het broze evenwicht tussen de eisen van de Wwft aan de ene kant en privacyrichtlijnen aan de andere kant. Opeens zit de notaris aan de ónveilige kant van het recht op privacy.

Het BFT controleert of notarissen zich aan de richtlijnen houden, maar de toezichthouder gaf toe dat er níet wordt gecontroleerd of de notaris proportioneel handelt en de privacyrichtlijnen voldoende in de gaten houdt.

De spuigaten staan met deze wet dus volledig open. Banken en notarissen kunnen zeer diep ingrijpen in de privacy van burgers. Erger, ze zullen ­geneigd zijn dat ook te doen. Dat moet ook de goedwillende burger zorgen baren.

Verscherpte regelgeving blijkt in toenemende mate onze vrijheden en privacy aan te tasten. Het is daarom óók de taak van hoogopgeleide juristen om de grenzen van nieuwe regelgeving te bewaken. Doen we dat niet, dan leven we binnenkort in een politiestaat, waar privacy en vrijheid niet meer bestaan.

Lees ook:
Kabinet wil witwassen harder aanpakken met strengere regels voor contant geld

Het kabinet wil contante betalingen van meer dan 3000 euro voor handelaren verbieden, en zal in Europa proberen het biljet van 500 euro te laten afschaffen. De ministers Hoekstra en Grapperhaus pleiten daarvoor in de aanpak van witwassen.

Banken willen samenwerken tegen witwassen

De vijf grootste Nederlandse banken (ING, Rabo, ABN AMRO, Volksbank en Triodos) willen samenwerken om witwassen te bestrijden, meldt de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Ze gaan samenwerken met het OM en de ministeries van financiën en justitie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden