Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De wetenschapsaanbidding is een dagelijks probleem

Opinie

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
Column

In The Times Literary Supplement las ik dit citaat van Roger Scruton: 'Philosophy should re-affirm the irreducibility of the first person perspective against an encroaching scientism.' We vertalen, nogal vrij: 'Filosofie zou de persoonlijke beleving met hernieuwde nadruk moeten verdedigen tegen zich opdringende wetenschapsaanbidding.'

Een fraai voorbeeld van die wetenschapsaanbidding vind je in de spectaculaire televisiecolleges van Robbert Dijkgraaf. Een hele Gashouder gevuld met enthousiast publiek dat zich ademloos vergaapt aan de spiegels en kralen die de wetenschapper rondstrooit om een idee te geven van de fantastische wereld waarin wij leven. Presentator Matthijs van Nieuwkerk heeft al eens vaker laten zien dat hij volkomen weerloos is tegenover iets universitairs en de DWDD-colleges passen helemaal in die sfeer. Ik bedoel hier niets nadeligs te zeggen over de kwaliteit van Dijkgraaf als wetenschapper, want daar ben ik te stom voor. Het gaat mij om wat hij rondstrooit en hoe daarop gereageerd wordt. Tijdens zijn laatste college over symmetrie schepte hij wat fijn zand op een ijzeren plaat die trilt met een bepaalde toon. Afhankelijk van die toon ontstaat er in het zand een (symmetrische) figuur. Conclusie: "Als u naar een toon luistert kijkt u eigenlijk naar een symmetrische figuur." Vooral dat 'eigenlijk' is grappig.

Lees verder na de advertentie
Ik zweer u, er is niemand in die zaal die nog weet waar dit over gaat, maar toch zie je geen mensen opstaan en de zaal verlaten

Eerder in dat college ging het over de vraag hoeveel dodecaëders (twaalfvlakkige figuren) je aan elkaar kunt lijmen. "Als u zich vier dimensies kunt indenken dan blijkt dat met 120 dodecaëders mogelijk te zijn." En hij voerde ook nog even 'het monster' ten tonele, een door wiskundigen uitgewerkte imaginaire symmetriegroep die in 196.884 dimensies leeft. Ik zweer u, er is niemand in die zaal die nog weet waar dit over gaat, maar toch zie je geen mensen opstaan en de zaal verlaten.

Hersenscans

Nog een voorbeeld. Bij Jinek zat Erik Scherder, hersenwetenschapper, om met hersenscans aan te tonen waarom nicotineverslaving zo erg is. Hij liet plaatjes zien van scans waarop nicotinereceptoren zichtbaar zijn gemaakt. Zijn uitleg bij de plaatjes: "Als er niet gerookt wordt, zijn de nicotinereceptoren actief, althans, een deel daarvan." Als je gaat roken gebeurt er dit: "Al die nicotinereceptoren die worden uiteindelijk bezet door nicotine en het nadeel daarvan is bij te veel roken dat ze overbelast raken en niet meer sensitief zijn voor de normale hoeveelheid nicotine, dus je brein gaat achteruit." Ja, dat is zo leuk aan Uitzending Gemist, je kunt iemand letterlijk citeren. Vervolgens zei Jinek: "Dus je wordt dommer als je rookt." Waarop Scherder toch een beetje schrok van zijn eigen onzin en zei: "Nou, je wordt er niet slimmer van." Naast Scherder zat er niemand aan die tafel die enig benul had van wat een neuroreceptor is, laat staan dat ze weten wat nicotine als neurotransmitter teweegbrengt. Maar ze buigen het hoofd, vooral omdat er hersenscans bij te zien zijn, waarop je evenwel niet kunt zien waarom iemand verslaafd raakt.

Wat mij stoort is dat hij de illusie verspreidt dat hij als wetenschapper begrijpt waarom roken zo'n hardnekkige verslaving is

En net als bij Dijkgraaf: het gaat mij niet om commentaar op Scherder als hersenwetenschapper. Wat mij stoort is dat hij de illusie verspreidt dat hij als wetenschapper begrijpt waarom roken zo'n hardnekkige verslaving is. Het kan best zijn dat hij dat als opgeluchte ex-roker weet, maar hersenscans helpen daar niet bij.

In deze twee voorbeelden zie je het terzijde schuiven van de persoonlijke beleving om plaats te maken voor een wetenschappelijke uitleg, die voor de meesten betekenisloos is, maar waar ze wel de illusie van begrip aan ontlenen. Niemand kan zich vier of 196.884 dimensies voorstellen. Je kunt niet zeggen dat je muziek snapt als iemand beweert dat je bij een toon eigenlijk naar een symmetrische figuur kijkt. Nicotineverslaving kun je niet zien op een scan.

Die wetenschapsaanbidding met veronachtzaming van de persoonlijke beleving is een dagelijks probleem in de geneeskundige praktijk. Ik heb het over de dokter die obsessief aan het diagnosticeren blijft, terwijl de patiënt niet zozeer een diagnose wil, als wel een antwoord op de vraag: hoe moet het nu verder met mij? Het antwoord op die vraag is niet in de ingewanden te vinden. Wiskunde, natuurkunde, scheikunde, elektronica, biologie, het zijn eindeloos fascinerende domeinen, maar ze zijn niet informatief over onze uiteindelijke lotsbestemming.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Lees al zijn columns op trouw.nl/bertkeizer

Deel dit artikel

Ik zweer u, er is niemand in die zaal die nog weet waar dit over gaat, maar toch zie je geen mensen opstaan en de zaal verlaten

Wat mij stoort is dat hij de illusie verspreidt dat hij als wetenschapper begrijpt waarom roken zo'n hardnekkige verslaving is