Opinie

De wet geeft klokkenluiders nog altijd geen enkele bescherming

Een angstcultuur bij bedrijven en organisaties is moeilijk te bestrijden.Beeld AP

Klokkenluiders hebben nauwelijks bescherming, ondanks wetten, codes en beloftes, stelt econoom Antonie Kerstholt vast.

Ondanks integriteitscodes en klokkenluidersregelingen delven kritische werknemers bijna altijd het onderspit tegen niet- integere werkgevers. Ook al is er aantoonbaar sprake van misstanden of van een angstcultuur. Dit wordt veroorzaakt door de juridische gezagsverhouding tussen iedere werknemer en zijn werkgever en de regels van het ontslagrecht.

Het arbeidsrecht geeft de werkgever wettelijke instrumenten in handen om een kritische werknemer het leven zo zuur te maken dat die zelf vertrekt, hem tegen zijn zin arbeidsongeschikt te verklaren, of op grond van verstoorde arbeidsverhoudingen te kunnen ontslaan. Recente voorbeelden bij de Nationale Politie, het UMC Utrecht en bij Defensie tonen dat aan. Het arbeidsrecht beschermt de werkgever dus tegen onwelgevallige werknemers.

Angstcultuur

Machtsmisbruik en een angstcultuur speelden een belangrijke rol bij aldeze voorbeelden van niet-integer werkgeverschap. Dit is het topje van de ijsberg dat via de media publiekelijk bekend is geworden. Al langer is bekend dat klokkenluiders bijna nooit opgewassen zijn tegen niet-integere werkgevers die onder de vlag van het arbeidsrecht en de aanwezige gezagsverhouding kritische werknemers tot zwijgen kunnen brengen. Ze zijn vaak bang voor verlies van hun baan en hun bestaanszekerheid. Een ontslag op grond van verstoorde arbeidsverhoudingen is relatief snel te regelen als een werkgever dat slim aanpakt.

Misstanden kunnen door werkgevers gemakkelijk naar buiten toe worden afgedaan met een standaardreactie als: 'we herkennen ons niet in de geschetste situatie' of 'het betreft de persoonlijke ervaring van een werknemer'.

Zoals begin deze maand nog door SP-leiders werd gereageerd op de naar buiten gebrachte angstcultuur binnen deze partij door Sharon Gesthuizen. Een zeer opmerkelijke reactie van een partij met in hun gelederen Tweede Kamerlid Ronald van Raak. Initiatiefnemer van de Wet Huis voor Klokkenluiders (per 1 juli 2016 van kracht geworden) en bekend pleitbezorger van een betere bescherming van kritische werknemers.

Arbeidsconflict

De handigste reactie om als werkgever misstanden te ontkennen en weg te zetten is te zeggen dat het gaat om een arbeidsconflict. Met die laatste reactie kom je als werkgever altijd weg als je met een kritische werknemer, met gebruikmaking van het arbeidsrecht, direct op een conflict hebt aangestuurd. Allemaal voorspelbare reacties van werkgevers om naar buiten toe een werkelijkheid van misstanden en machtsmisbruik te kunnen blijven maskeren. Machtsmisbruik en een angstcultuur zijn moeilijk te bestrijden, dat is wel duidelijk.

Zolang ons arbeidsrecht niet in lijn wordt gebracht met wet- en regelgeving over de bescherming van klokkenluiders kunnen niet-integere werkgevers rustig doorgaan met machtsmisbruik en het in stand houden van een angstcultuur. Geen strobreed wordt hun door het arbeidsrecht in de weg gelegd. Een bittere conclusie voor veel klokkenluiders die verwachten dat de recente wet- en regelgeving zoals bijvoorbeeld de Wet Huis voor Klokkenluiders hen wel goed kan beschermen tegen dit soort praktijken.

Verstandige kritische werknemers die misstanden aan de kaak willen stellen doen er dus wijs aan dat achterwege te laten zolang ze geen andere werkgever hebben gevonden. Dat is helaas het beste wat een kritische werknemer, om niet zelf ernstig gedupeerd te raken, kan doen. Het in juni dit jaar aangekondigde ontslag van twee specialisten die misstanden op de afdeling thuisbeademing van het UMC Utrecht bij de Inspectie Gezondheidszorg hadden gemeld als externe toezichthouder, bevestigt dat nog eens.

Antonie Kerstholt is econoom, jurist en oud-voorzitter van een raad van commissarissen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden