Opinie Levenseinde

De Wet bijstand zelfdoding is nodig als de volgende stap

Een proefproces over hulp bij zelfdoding kan helpen om het 133 jaar oude wetsartikel dat dit verbiedt, te moderniseren, want dat is hard nodig, vindt Wouter Beekman, levenseindeconsulent.

Het kabinet-Rutte III heeft in het regeerakkoord een brede maatschappelijke discussie over de laatste levensfase beloofd. De recent gelanceerde voorlichtingscampagne lost deze belofte niet in. De campagne is eenzijdig gericht op palliatieve zorg en meer een checklist dan een inspirerende bijdrage aan de discussie. Hierbij mijn voorstel voor het overkoepelende thema van het debat: vrijheid van sterven.

Zelfdoding is lang beschouwd als onzedelijk, een vergrijp tegen God en samenleving. Tegenwoordig wordt zelfdoding als een recht gezien. Steeds meer mensen willen zelf over hun levenseinde beschikken, zonder bemoeienis van een arts. Zorgvuldige zelfdoding dient voor iedere wilsbekwame volwassene mogelijk te zijn. In essentie betekent dit toegang tot adequate stervensmiddelen. Omdat deze middelen verboden zijn, is waardige zelfdoding thans moeilijk uitvoerbaar. Voor velen is dit een groot probleem.

De ratio van het verbod op stervens­middelen is dat de samenleving kwetsbare mensen wil beschermen. Misbruik, druk op mensen en impulsieve zelfdodingen moeten worden voorkomen. Daarom moeten aan toegang tot stervensmiddelen eisen worden gesteld. Er zijn regelingen te treffen die zorgvuldige, veilige en gecontroleerde verstrekking mogelijk maken.

133 jaar verder

Volgens het Wetboek van Strafrecht is het verstrekken van stervensmiddelen strafbaar (art. 294.2). Dit artikel stamt uit 1886 en heeft als premisse dat het leven intrinsieke waarde heeft en hoe dan ook beschermd moet worden. We zijn nu 133 jaar verder, de maatschappij is totaal veranderd. Vrijheid en zelfbeschikking zijn leidende beginselen. Artikel 294.2 staat juridisch zwaar onder druk. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft uitgesproken dat elk wilsbekwaam individu het recht heeft om zelf te bepalen op welke wijze en wanneer zijn leven eindigt. Dat betekent dus vrijheid van sterven. Hiermee is het fundament onder artikel 294.2 weggeslagen.

Gezien deze ontwikkelingen dient artikel 294.2 anders te worden geïnterpreteerd. Niet langer als een strikt verbod, maar als een verbod op onzorgvuldige hulp bij zelfdoding. Rechters kunnen in vonnissen bepalen welke eisen worden gesteld aan zorgvuldige bijstand bij zelfdoding door niet-artsen. Ik denk aan: wilsbekwaamheid, geen redelijk levensperspectief meer zien, vrijwillig en weloverwogen besluit. Zulke jurisprudentie is te beschouwen als voorloper op een Wet bijstand zelfdoding.

Waardig levenseinde in eigen regie

Onze samenleving is klaar voor een volgende stap op het gebied van het zelfgekozen levenseinde. Van de situatie met slechts de medische weg evolueren we naar twee legale wegen. De euthanasiewet is er voor ernstig zieke mensen, die hun arts kunnen vragen om uit hun lijden te worden verlost. De niet-medische weg is gebaseerd op zelfbeschikking. Bij deze weg krijgen mensen met een doodswens onder voorwaarden toegang tot stervensmiddelen. De Wet bijstand zelfdoding regelt de zorgvuldigheid en transparantie. Veel mensen kijken uit naar de mogelijkheid van een waardig levenseinde in eigen regie buiten de medische wereld.

Ik pleit voor een proefproces over niet-medische bijstand bij zelfdoding. Zo’n proces kan duidelijk maken of rechters de tijd rijp achten voor een eigentijdse toepassing van artikel 294.2. Daarnaast kan het vonnis worden voorgelegd aan het EHRM. Wetgeving van 133 jaar geleden past niet meer bij de huidige samenleving. Als de politiek het laat afweten om deze wet aan te passen, hebben we behoefte aan zelfbewuste mensen die het aandurven om burgerlijk ongehoorzaam te zijn.

Welke consulenten en mensen met een doodswens durven een proefproces aan?

Lees ook:

Kabinet wil gesprek over levenseinde stimuleren

Ongeneeslijk zieke mensen krijgen praktische hulp om met familie en vrienden te bespreken hoe ze willen sterven.

Minister De Jonge: Praten over het levenseinde maakt sterven minder eenzaam en minder pijnlijk

Praten over de dood komt nog te weinig voor. Het kabinet wil dat gesprek bevorderen en uitbehandelde patiënten helpen. Een campagne geeft tips voor de dialoog met artsen en familie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden