Opinie Arbeidsmarkt

De werknemer van vandaag is de zzp’er van morgen

Iedereen moet verontwaardigd zijn over de afbouw van de zelfstandigenaftrek, aldus Bert-Jan Wiegeraad en Henk Hanssen, financieel redacteur en hoofdredacteur van ZZPInside.nl.

Boeren, leraren, klimaatactivisten – allemaal weten ze de weg naar Den Haag te vinden. Er is ook een groep die niets van zich laat horen. En dat terwijl zij in de komende jaren enkele honderden euro’s per jaar meer belasting gaan betalen, twaalf procent van hen onder de armoedegrens leeft, twintig procent geen pensioen heeft en veertig procent niet verzekerd is tegen arbeidsongeschiktheid (CBS, juli 2019). Hoewel ze met velen zijn, zullen de zzp’ers zich dit najaar niet massaal naar het Malieveld begeven. Ze bestaan namelijk niet, ‘de’ zzp’ers.

Ze zijn pizzabezorger, jurist en loodgieter. Organisatieadviseur, zorgprofessional en journalist. Geen groep zo heterogeen als die van zzp’ers. Geen groep ook die zo slecht wordt begrepen. Want, alle marketingpogingen ten spijt, zzp’ers zijn lastig te ‘targeten’. De wereld van een IT-consultant die alles weet van algoritmes en datamining is wezenlijk anders dan die van een webshopeigenaar die breipatronen in pdf-formaat verkoopt. De eerste verdient 150.000 euro en rijdt in een Audi A6. De tweede zit aan de keukentafel achter een versleten laptop. De eerste is 32, de tweede 59 jaar. Beiden zijn zzp’er.

Niet zelden wordt er maar een slag geslagen naar wat of wie ‘de’ zzp’er is. Volgens de vakbonden zijn het verkapte werknemers die moeten worden beschermd. Volgens BNR Nieuwsradio zijn het hippe jongeren die op een terras met hun mobieltje de boekhouding doen. Volgens de verzekeraars zijn het onverzekerde tijdbommen. Volgens de politiek zijn het premie-ontduikers die te weinig belasting betalen.

Zzp’ers hebben geen eenduidig belang

Als je al iets generaliserend wilt zeggen over zzp’ers, kun je zeggen dat zij allemaal uniek zijn. Je mag hen zzp’er noemen, maar het zijn in de eerste plaats Jantine, Achmed, Frank en Gaitrie. Ieder met hun eigen passie, hun soevereine plannen, uitdagingen en successen. Politici kunnen de fundamentele diversiteit van zzp’ers onhandig vinden en willen negeren, maar daarmee houden zij alleen zichzelf voor de gek. Niet de zzp’ers. Die blijven gewoon bij zichzelf. Doen hun eigen ding. Ze werken graag met elkaar samen, maar vormen daarmee nog geen gezamenlijke identiteit. Zij delen veel uitdagingen, maar hebben daarmee nog geen eenduidig belang.

Vaste baan heeft aan betekenis verloren

Sinds 2003 zijn er 440.000 zzp’ers bij gekomen. Inmiddels zijn er 1,2 miljoen zelfstandigen en er komen er achtduizend per maand bij. Volgens McKinsey is binnen afzienbare tijd twintig tot dertig procent van de beroepsbevolking als zzp’er werkzaam. Die opmars heeft een aantal oorzaken. Lange tijd was er een scheiding tussen ondernemers en werknemers. Die grens is vervaagd, mede dankzij de technologische ontwikkelingen. Vroeger moest je als ondernemer investeren in een fabriek of in een handelsvoorraad. Tegenwoordig kun je achter je pc een webwinkel in elkaar klikken en met de nieuwste technieken de voorraad nihil houden.

De vaste baan heeft aan betekenis verloren. Er is minder loyaliteit tussen werkgevers en werknemers. Een werknemer is primair een economisch middel om (tijdelijk) meer werk te kunnen verzetten en meer winst te maken. Een werkgever is een flirt geworden: na een paar jaar kijken we alweer uit naar een nieuwe uitdaging of een beter salaris. Een nieuwe baan wordt direct gemeld op LinkedIn. Opmerkelijk omdat Linked­In een platform is om carrièrekansen te vergroten buiten de huidige werkgever om. Alsof je op de dag van je huwelijk je Tinder-profiel nog even opleukt.

Ook de overheid deed een flinke duit in de zzp-zak. De werknemersverzekeringen ZW, WAO en WW werden fors ingeperkt. De verminderde zekerheid moest worden opgevangen door de werkgevers. De Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte (1996) en de Wet verbetering poortwachter (2002) maakten werkgevers langdurig verantwoordelijk voor de sociale zekerheid van zieke werknemers. Dit had vrijwel direct tot gevolg dat werkgevers minder personeel aannamen. De risico’s waren te groot geworden.

Maar je kon altijd nog ondernemer worden. Natuurlijk, dan heb je geen ­inkomenszekerheid, geen loondoorbetaling bij ziekte, geen cao-voorgeschreven salarisverhogingen en geen pensioen. Maar dan heb je iets meer fiscale vrijstelling om dat allemaal te compenseren: de zelfstandigenaftrek, in feite de laatste handreiking die de overheid deed om al die aan hun lot overgelaten banenzoekers te ondersteunen.

Wig tussen zzp’ers en werknemers 

Juist die aftrek moet er nu ook aan geloven. Waarom? Omdat zzp’ers te weinig belasting zouden betalen. Misbruik zouden maken van aftrekposten. Collectieve fondsen zouden te weinig geld hebben omdat zzp’ers daar niet aan meedoen.

Met deze argumentatie drijft de overheid een wig tussen zzp’ers en werknemers. De laatsten halen hun schouders op over de beperking van de zelfstandigenaftrek. Pech voor hen, goed voor ons. Dit is een misrekening.

Iederéén zou verontwaardigd moeten zijn. Het fenomeen zzp’er is niet in een dag ontstaan en zal niet in een dag verdwijnen. Sterker nog: steeds meer arbeid zal door zzp’ers worden gedaan. De werknemer van vandaag is de zzp’er van morgen. Dát is een realiteit die veel werknemers niet zien.

Bij de eerstvolgende economische tegenwind zal ook hun duidelijk worden dat de huidige zelfstandigenaftrek een heel bescheiden en noodzakelijke compensatie is voor een fundamenteel gebrek aan inkomenszekerheid.

Lees ook:

De hang naar vastigheid op de arbeidsmarkt is achterhaald

Werkgevers en werknemers hebben baat bij flexibiliteit. Maar wetgeving sluit niet aan bij de wensen vanuit de arbeidsmarkt, aldus Dennis Luyten, commercieel directeur van de Brisker Group.

Zzp-docent in opmars: de leraar is ook per uur te huur

Door het groeiende lerarentekort neemt het aantal zzp-docenten toe. Schoolleiders vinden het zorgelijk. ‘De kwaliteit komt zo onder druk te staan.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden