OpinieKoffie op kantoor

De ware prijs van koffie ligt ver boven wat de baas ervoor wil betalen

Voor de koffie die Nederlanders op het werk drinken wordt veel te weinig betaald, schrijven ethicus Harry Hummels en Wouter Fijnaut van Maas, producent van koffiemachines. 

We staan er niet bij stil, maar talloze Nederlanders drinken op het werk koffie met een bittere nasmaak. Als particuliere consument zijn we bereid goed te betalen voor onze dagelijkse latte, cappuccino, espresso of americano (Trouw, 13 januari). Als werknemer niet, al weten we dat vaak niet. Jaarlijks worden alleen al op het werk in Nederland meer dan drie miljard kopjes koffie gedronken, waarvoor boeren geen faire prijs krijgen.

In een recente studie beschreef hoogleraar Jeffrey Sachs van Columbia University de stand van de koffiesector in producerende landen, waar meer dan zestig miljoen mensen afhankelijk zijn van productie en verkoop van koffie. De kwaliteit is afgelopen jaren verbeterd en meer dan de helft van de mondiaal geproduceerde koffie heeft een duurzaamheidslabel. Toch leven veel boeren en hun gezinnen onder de armoedegrens van 1,90 dollar per dag als gevolg van de lage prijzen op de wereldmarkt. Armoede is de norm. Sachs spreekt dan ook van een duurzaamheidscrisis. 

Met Solidaridad en MVO Nederland hebben voorlopers in de Nederlandse koffiesector zich verenigd in de strijd tegen armoede en klimaatverandering. Maas, Peeze, Moyee Coffee, Simon Levelt, Bocca en collega’s analyseren de ‘werkelijke prijs’ van koffie en zijn bereid deze te betalen. Werkgevers, die voor hun werknemers onderhandelen over de geleverde koffie en de prijs daarvan, willen echter niet die werkelijke prijs betalen en wentelen sociale en milieukosten af op de boeren en de samenleving. Het gaat om de kosten door intensief watergebruik, de effecten van pesticiden, de bijdrage aan klimaatverandering, te lage inkomsten voor de boeren om van te leven en hun gebrekkige bescherming voor ziekte en ongevallen.

De meeste boeren leven op of onder het bestaansminimum 

Dat we te weinig betalen is niet nieuw. Met de opkomst van de Fair­trade-beweging in de jaren tachtig, werd duidelijk dat koffieboeren geen re­ële prijs krijgen. Sindsdien is er veel gebeurd, maar niets veranderd. De meeste boeren leven op of onder het bestaansminimum en brengen met hun productie schade toe aan het milieu – ze kunnen niet investeren in verbeteringen. De zakelijke markt speelt een belangrijk rol in het laag houden van de koffieprijs. Gemiddeld betalen grootverbruikers, zoals overheden en bedrijven, 14 cent per kopje. Dat is 9 cent lager dan de prijs die het FoodService Instituut Nederland hanteert als rekenprijs voor een redelijke prijs voor koffie. Van die 14 cent blijft 1 cent over voor de boer en dat is te weinig voor de boer en zijn familie om van leven.

Afgezien van prijsbewegingen op de wereldmarkt en de kwaliteit van de koffie is de prijs laag door de aard van het inkoopproces. In een tendersysteem geven aanbieders informatie over kwaliteit, prijs, smaak, dienstverlening, maatschappelijke verantwoordelijkheid en duurzaamheid. Overheden en bedrijven zeggen veel waarde te hechten aan deze laatste twee, maar dat ­resulteert niet in hogere prijzen voor de boeren en het terugdringen van milieudegradatie. Medewerkers hebben hier veelal geen weet van. Onwetendheid en een gebrek aan transparantie zorgen er dus voor dat miljarden koffietjes in Nederland actief bijdragen aan armoede, klimaatverandering en uitzichtloosheid. Het is de bittere nasmaak van elk kopje koffie. Wat het extra bitter maakt, is dat niet de gebruiker maar de boer die nasmaak proeft.

De coalitie van koffiekoplopers pakt dit aan in Nederland. De aanbieders investeren in de koffieketen, dragen bij aan scholing en productieverbetering en zijn bereid meer te betalen, zodat boeren een leefbaar inkomen krijgen. Maar er is meer nodig. Grootverbruikers moeten niet vragen naar MVO en duurzaamheid maar eisen dat leveranciers de werkelijke koffieprijs betalen aan de boer. Dat komt dan wel met de bereidheid van overheden en bedrijven om niet voor 14 cent op de eerste rang te willen zitten. Het wordt tijd dat de gebruiker de werkelijke prijs gaat betalen om het inkomen van de boer leefbaar te maken. Als grootverbruikers de mond vol hebben van verantwoord ondernemen, moet zij ook slikken als het om de gevolgen gaat. Wellicht verdwijnt dan ook de bittere nasmaak.

Lees ook:

We drinken betere, duurdere en gekkere koffie – én minder

Nederlanders drinken minder koffie dan vijftien jaar geleden, maar geven er wel veel meer geld aan uit. ‘Door de Senseo zijn we pas écht om koffie gaan geven.’

Koffieboeren voelen zich uitgebuit en vrezen voor ondergang

Wereldwijd raken koffieboeren in de knel door de lage opbrengsten uit de verkoop van hun koffiebonen. De sector is met uitsterven bedreigd, vrezen de boeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden