Beeld Trouw

Column Stevo Akkerman

De vrije markt als het Wilde Westen, maar zonder sheriff

Het heeft even geduurd, ruim elf jaar om iets te precies te zijn, maar het lijkt er nu verdorie toch op dat de politiek zich eindelijk opmaakt om het kapitalisme te redden van zichzelf.

In de zomer van 2008, toen de bankencrisis zich aandiende, was ik in Cleveland, Ohio. De grootste klappen moesten nog vallen, maar dat er iets grondig mis was met de huizen- en hypotheekmarkt was duidelijk, en ook dat dit de hele economie zou raken. Cleveland kende de meeste gedwongen woningverkopen van de VS – mensen kwamen op straat te staan, leegstand en criminaliteit tierden welig, banken konden fluiten naar hun geld, de een sleepte de ander mee in zijn val. En de overheid stond met lege handen: alles was aan de ‘vrije markt’ overgelaten. “Het is het Wilde Westen, maar dan zonder sheriff,” zei districtsbestuurder Jim Rokakis.

Voor mij is dit altijd de meest treffende illustratie gebleven van wat er gebeurt als de politiek zijn handen aftrekt van de economische ordening van de samenleving. In de VS ging dat verder dan in Europa, al kwam Groot-Brittannië onder Thatcher ook een heel eind, maar het idee dat we zijn overgeleverd aan een soort natuurwet die zegt dat we de markt altijd zijn gang moeten laten gaan, is hardnekkig gebleken. Zelfs na de bankencrisis bleef het neoliberalisme, om die verzamelterm te gebruiken, de overheersende politieke factor. De verwachte wederopstanding van de sociaaldemocratie kwam er niet, ze liet zich eerder inkapselen, en het dakloze electoraat zocht zijn heil elders.

Uit de bocht gevlogen kapitalisme

Als er nu toch een kentering daagt, is het niet omdat links opeens vleugels heeft gekregen, maar omdat het kapitalisme zodanig uit de bocht is gevlogen, dat zelfs rechts het niet meer kan verdragen. Als het geduld van iemand als Mark Rutte opraakt en hij de grote bedrijven openlijk verwijt de lonen te laag te houden, nadat eerder al zijn liefdesaffaire met Unilever spaak was gelopen, dan weet je dat er iets aan de hand is. De band tussen machtige ondernemingen en de samenleving is kapot, je hoeft geen SP’er te zijn om dat te zien. Luister wat CDA-fractievoorzitter Pieter Heerma zaterdag in deze krant zei: “Heel veel mensen, ook van de jongere generatie, beseffen dat we iets missen”.

Hij noemde het voorbeeld van de lokale boekhandel, die het aflegde tegen Bol.com, waarna er een succesvolle crowdfundingsactie op gang kwam voor een nieuwe boekhandel. Heerma hekelt ‘het dominante marktdenken’ en stelt voor van de genationaliseerde SNS-bank een coöperatieve bank te maken, zonder bonussen, met kantoren waar je zo binnen kunt stappen, voor ‘simpele en eerlijke producten’. Je zou bijna tranen in je ogen krijgen van zo’n romantisch idee, is dat eigenlijk niet heel erg? En dan heb ik het nog niet eens over de losgeslagen multinationals die in feite mondiale monopolisten zijn, en die overal zitten, maar nergens belasting willen betalen.

Dat moet anders kunnen. Of zoals Marike Stellinga zaterdag schreef in NRC: ‘Het kapitalisme is geen ontembaar beest, het is wat wij willen dat het is.’

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden