Ombudsman Edwin Kreulen Beeld Werry Crone
Ombudsman Edwin KreulenBeeld Werry Crone

OmbudsmanVloeken

De vloek enkel als krachtterm mag de krant niet halen

De kwestie

Het afgelopen jaar plaatst de krant drie keer voluit de vloek waarvan de afkorting drie letters heeft. Zoals in een artikel over een man met pedofiele gevoelens, die zichzelf volgens de tekst ‘vervloekt’ (26 januari). Dat staat voor een citaat van deze man, dat begint met de vloek. In de column achterop over internet in december staat een citaat van zanger Gerard Joling die zijn kritiek op coronaminister Hugo de Jonge illustreert met een ziekte en deze vloek.

Op 29 juli vorig jaar staat deze vloek in een citaat van een acteur, in zinnen die hij gebruikt om improvisatiespel op gang te brengen. De variant met weglating van ‘god’ haalt vier keer de krant, iedere keer in een citaat waarin iemand zijn woorden kracht bijzet.

De standpunten

Vloeken publiceert Trouw principieel niet, ook niet in citaten, stond jarenlang in de redactieregels in het zogeheten Schrijfboek van de krant. Lezers nemen er aanstoot aan en het is bovendien te vermijden. Toch verscheen ook de vierlettergrepenvloek af en toe in de krant.

In de nieuwe versie van het Schrijfboek staat nog steeds ‘Trouw vloekt niet’ maar is voor het eerst een uitzondering gemaakt voor ‘welbewust’ gebruikte vloeken die volgens de redactie nodig zijn in het artikel. Als voorbeeld: “Moge God mij verdoemen als het niet waar is.” Dit moet een uitzondering blijven en mag enkel na overleg met de eind- of hoofdredactie.

Met een vloek kun je echter ook uitdrukken hoe iemand zijn gedachten verwoordt, is een veelgehoord argument op de redactie in deze discussies. Ook de columnist die Gerard Joling citeerde en de eindredacteur van dat stuk noemen dit als overweging.

Een twintigtal lezers dat reageerde op een eerdere rubriek op deze plaats over vloeken, kregen drie al wat oudere voorbeelden van het drieletterwoord voorgelegd, ook citaten. Het ging om een journalist die in de interviewreeks Tien Geboden uitlegt hoe hij drie keer vloekte toen hij hoorde dat zijn vrouw was aangereden bij wat achteraf een dodelijk ongeluk bleek te zijn; om een boekrecensie waarin wordt beschreven hoe een welbespraakte vrouw na een beroerte alleen sommige woorden nog maar kan zeggen, en bij een reconstructie van een bevrijding na een kaping waarin de houding van de bevrijders in het heetst van de strijd wordt geïllustreerd met een vloekende commandant.

De helft van deze lezersgroep blijft erbij: wij kozen voor een krant zonder vloeken. “Ligt de loyaliteit van de redactie bij de lezers, of bij de geciteerde?” vraagt een van hen zich af. De andere helft kan zich wel iets voorstellen bij het argument dat een krant de werkelijkheid wil weergeven en dat een vloek die kan illustreren en soms daarvoor onmisbaar is.

Voor de drie vloeken van de man over zijn zwaargewonde vrouw is nog het meeste begrip. Dat de kapingcommandant vloekte, kan volgens de meeste lezers prima omschreven worden zonder gebruik van de term. “Als het zuiver een krachtterm is, hoeft het niet letterlijk in een citaat”, schrijft een van deze lezers. “Het zal wel creativiteit van de redactie vragen”, vermoedt een andere lezer. Een paar lezers suggereren de vloek af te korten.

Het oordeel

Er wordt weinig gevloekt in de krant en dat moet zo blijven. Het moet nog blijken wat de nieuwe uitzondering voor ‘welbewuste’ noodzakelijke vloeken in de praktijk gaat opleveren. Het genoemde voorbeeld van de man over zijn zwaargewonde vrouw komt er dichtbij in de buurt.

Maar er mag dan een uitzondering zijn geïntroduceerd in de redactieregels, die blijven streng. Alle zeven aangehaalde vloeken van het afgelopen jaar – met vier of met drie lettergrepen – hebben niets te maken met de relatie van de geciteerde met god, zijn niet welbewust ingezet. Ook door omschrijving van het vloekgebruik blijft duidelijk hoe geciteerden zich uitdrukken. De redactie is creatief genoeg.

Afkorten is een creatieve suggestie, maar de betekenis blijft dan toch hetzelfde. De zeven keer afgelopen jaar ging het in de krant om gedachteloos en slordig vloekgebruik. Dat geldt zowel voor de geciteerde als voor degene die de vloek optekent en voor de eindredactie die de eigen regels niet hanteert. Laat een wijziging in de regels die historisch lijkt niet afleiden van waar het werkelijk om gaat: het mag wel een tandje minder met de godslastering in de krant.

Lees ook:

Vloeken is minder vaak taboe in de krant

Trouw publiceert principieel geen vloeken, schreef de ombudsman vorig jaar. “Het staat mooi in de redactieregels, maar de praktijk blijkt toch anders.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden