Opinie

De viering van D-Day is belangrijker dan ooit

Het vieren van D-day was dit jaar belangrijker dan ooit. Juist nu, als teken dat we nog altijd onderdeel zijn van een waardengemeenschap van bondgenoten die elkaar nodig hebben. 

Dat heeft er niet alleen mee te maken dat het de laatste grote herdenking zal zijn waarbij de overlevenden aanwezig zijn. Nu zijn er nog veteranen aanwezig die op 6 juni 1944 de stranden van Normandië aanvielen en staan zij onder het gehoor van een Britse koningin, amper jonger dan zijzelf. Maar van alle veteranen uit de Tweede Wereldoorlog zal er over tien jaar vrijwel niemand meer zijn. Dit was hun laatste imponerende getuigenis.

Het belang van de viering heeft echter meer te maken met bestaande twijfels over de vraag in welke mate de alliantie die metaforisch uit D-day is ontstaan nog betekenis heeft. Het Atlantisch bondgenootschap, dat zijn contouren kreeg in de jaren veertig, lijkt onder druk te staan door toedoen van president Trump. De persoonlijke aanwezigheid van Trump tijdens de herdenking is geen bewijs van het bestaan van een krachtige alliantie, maar eerder een herinnering aan vervlogen tijden.

Twijfels

Maar het is belangrijk te beseffen dat deze twijfels al lang voor Trump geuit werden, twijfels die wij vandaag nog krachtiger moeten pareren.

Ook bij de herdenking van vijftig jaar D-day in 1994 werd somber gedacht over de toekomst van de Navo. De veteranen waren destijds rond de zeventig jaar en de betekenis van de bevrijding werd nog diep ervaren. De Koude Oorlog was gewonnen, ook toen speelden de Russen geen actieve rol in de herdenking. Het ‘einde van geschiedenis’ leek bereikt. Europa was een democratisch continent geworden dat de vrije markt had omarmd.

Maar opiniemakers zagen ook in 1994 de toekomst van het bondgenootschap somber in. Een hoofdartikel van NRC Handelsblad noemde de herdenking van D-day niet een levende verbinding met het verleden, maar vond het ‘voltooid verleden tijd’. 

De auteur noteerde toen al – ten tijde van Bill Clinton – ‘het wegvallen van het Amerikaanse leiderschap’ dat niet vervangen kon worden ‘door de onderling verdeelde Europeanen’. De ‘Atlantische en Europese instellingen zoals die in de jaren veertig en vijftig zijn ontstaan’ zijn op zoek naar een nieuw doel na het wegvallen van het communisme, maar erg succesvol lijken ze daarin niet te zijn, suggereerde het commentaar.

Gevaarlijk nationalisme

De Volkskrant was nog ongeruster. ­D-day was nog wel degelijk van belang als een herinnering ‘dat vrijheid en democratie niet vanzelfsprekend zijn’. Het was mooi dat Duitsland en Rusland democratisch waren geworden, gaf de krant toe. Maar de krant maakte zich zorgen dat ‘een gevaarlijk nationalisme herleeft, extreem-rechts zich roert, en zich schrikbarende uitlatingen van vreemdelingenhaat en racisme voordoen’. 

Ze verwees specifiek naar de Italiaanse neofascisten die in de regering waren gekomen. En dat was niet het ergste. De ‘volkerenmoord’ in Rwanda en, naast de deur, in Bosnië, werd helemaal niet stopgezet door de internationale gemeenschap. “De wil en de moed van de geallieerden zijn in 1994 verdwenen.” En dit werd een jaar vóór Srebrenica geschreven. Wat deed de Navo eigenlijk om vrede in Europa te behouden?

Maar de herdenking van D-day was niet ‘voltooid verleden tijd’, zoals NRC toen meende. Dat er betrekkelijke rust in de Balkan kwam, gebeurde door interventies van de Navo onder Amerikaanse leiding, in 1995 en 1999. Later, bij 9/11, zou de Navo ook een rol spelen, zij het niet altijd met gelukkige resultaten. En Europa bedient zijn bevolking nu beter dan in de wilde jaren negentig.

Symbolisch belang

Gegeven de toegenomen bedreiging van democratie en vrijheid, intern en extern, is het symbolisch belang van D-day in de laatste kwart eeuw toegenomen. Juist door de afwezigheid van de Russen herinnert deze herdenking ons eraan dat er nog een bondgenootschap bestaat met gemeenschappelijke waarden en gedeelde instituties, al is hervorming nodig. Maar gezien de huidige afname van democratie en vrijheid zijn ze nu relevanter dan 25 jaar geleden. Daarom is het vieren van 75 jaar D-day nog pregnanter dan men 25 jaar geleden kon vermoeden. 

James Kennedy

Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden