Lastige VragenBert Keizer

De verrassende antwoorden van Bert Keizer op lastige vragen: ‘Zullen we de doden maar dood laten?’

De rubriek 'Lastige Vragen' verscheen in 1995 in Letter&Geest.Beeld Trouw

Aankijken en weer wegrennen, dat is de manier waarop Trouw-columnist Bert Keizer omgaat met zijn angst voor de dood, zo antwoordde hij in 1995 op de vragen van Max Frisch.  

Houdt u er een hond op na als vriend?

Ja, op mijn werk loopt een zwarte hond, genoemd naar de komeet Halley. Hij is de enige vrouw op mijn werk die mij begrijpt. Alle anderen hebben me door.

Bent u bang voor de dood en sinds welk levens­jaar?

Vanaf mijn vijfde. Mijn eerste liefde ging toen verhuizen naar een nieuw huis aan de andere kant van de stad. Dat huis zou pas over een jaar klaar zijn. Ik dacht: zo lang leven we nooit, dan zijn we allemaal al dood. Ik bad God het leven nog even te rekken zodat zij tenminste een week of in elk geval een paar dagen in dat nieuwe huis kon doorbrengen.

Wat doet u daartegen?

Ik probeer de dood aan te kijken. Dan ren ik toch maar weg. Dan weer aankijken. Dan weer rennen. Ja, ik word er ook doodmoe van.

Waarom huilen stervenden nooit?

Omdat ze geen afscheid nemen, ze gaan nergens heen. Degenen die doorleven wel.

Weet u zeker dat het voortbestaan van het men­selijk ras, wanneer u en iedereen die u kent er niet meer is, u echt interesseert?

Ja. Mijn somberste gedachte is de zekerheid dat de aarde ooit door de zon verzengd wordt in diens volgende astronomische levensfase als Rode Reus. De oppervlaktetemperatuur van ‘onze’ planeet is dan iets van 5000 graden, omstandigheden waaronder Beckett en Rembrandt en Tante Alie niet meer te vinden zijn. Ook geen sporen meer van. En niemand die daar nog iets van denkt.

Wie van degenen die dood zijn zou u willen terugzien?

Mijn moeder. Zij stierf 36 jaar geleden. Maar ‘zien’ of ‘gadeslaan’ is de bedoeling. Ik zou niet met haar durven praten. Hoewel, nu we er toch zijn, laat ons dan ook maar praten. Maar wat zouden we tegen elkaar te zeggen kunnen hebben? Het lijkt me vreselijk eigenlijk.

Doe mijn moeder maar niet dan, liever een beroemdheid. Plato bijvoorbeeld. Daar zou ik echter zo verlegen van worden dat hij me te hulp zou komen met de suggestie: “Je moeder is hier ook hoor, zou je niet liever met haar even...?”

Zullen we de doden maar dood laten?

Overtuigt uw zelfkritiek u?

Ik bekritiseer mezelf nooit, ik zeur alleen maar wat. Eigenliefde is een koddige aap die schuin achter ons, net buiten ons gezichtsveld, al onze bewegingen in het karikaturale nadoet. De mijne is, naar ik hoor, op zijn grappigst als ik mezelf bekritiseer.

Houdt u van iemand?

Ja.

Waar leidt u dat uit af?

Uit het feit dat zijn fiets voor de deur staat leid ik af dat mijn zoon thuis is uit school. Dat ik van hem hou laat zich niet zo afleiden, uit geen klap en uit geen kus.

Zou u liever dood willen zijn of nog een tijdje willen leven als een gezond dier? Welk dier?

Nog een tijdje als albatros, de beste zweefvlieger van alle vogels, met een spanwijdte tot 3,40 meter! Ze zijn dol op stormachtig weer en kunnen dan met behulp van zo nu en dan een enkele vleugelslag snelheden bereiken van 80 tot 110 kilometer per uur. Dit kost hen zo weinig energie dat ze uren aaneen in de lucht kunnen blijven. Het is niet onaannemelijk dat een albatros op deze wijze voortgestuwd de aarde geheel omcirkelt, ter hoogte van lagere breedten dan. De albatros is mogelijk een van de weinige vogels die van ouderdom sterft. De grootste broeden op eilandjes in de buurt van de Zuidpool. Ze verbinden de mens niet met gevaar en een broedende albatros laat zich moeiteloos aaien.

Ziet u het geen geheimen voor elkaar hebben als een gebod voor het huwelijk of vindt u juist dat de geheimen die twee mensen voor elkaar hebben hen verbinden?

Ik hou al een hele hoop dingen voor mezelf weg, hoe zou ik dan geen geheimen voor mijn vrouw kunnen hebben? Problemen ontstaan pas als ik deze categorieën door elkaar ga halen, vlak voor ik echt dementeer.

Welke hoop hebt u opgegeven?

Ik heb heel lang gehoopt popster te worden. Ik deed daar niets voor behalve in de spiegel kijken en nauwgezet platenhoezen bestuderen van The Beatles (‘Rubber Soul’ en ‘Revolver’), Jimi Hendrix (‘Electric Ladyland’ de binnenkant) en The Stones (‘Beggars’ Banquet’). Ik hoopte op Hendrix’ gitaarspel, Jaggers uiterlijk en George Harrisons inborst. Opgegeven.

Ik hoopte op een Puch. Ik hoopte à la Barnard eens als een razende voor de Dood uit te snijden.

Ik hoopte jarenlang ooit met losse handen te kunnen fietsen. Dat is me wel gelukt.

Kunt u denken zonder hoop?

Nee, ben ik te jong voor.

Hoopt u op een hiernamaals?

Twee jaar geleden stond ik met mijn toen elfjarige zoon voor Rogier van der Weydens Laatste Oordeel in de Hospices de Beaune. Een schilderij waar elk in Frankrijk kamperend Nederlands gezin op weg naar het Zuiden wel een keer voor komt te staan. Ik legde hem uit waar we naar stonden te kijken: Michael, de Verdoemden, de Hel, de Uitverkorenen, de Hemel enzovoort. Hij had nog één vraagje: “En als je daar dood gaat, waar ga je dan heen?”

De gedachte is even helder als onweerlegbaar. En ik heb hem nooit lastiggevallen met slimme praatjes over het onderwerp.

Waarmee ik maar wil zeggen: het is uit ons weggezakt, deze hoop die eeuwenlang eerder een voorwaarde was om het leven draaglijk te maken, die later hoop is geworden en nu is verdwenen.

Wat vindt u echt mannelijk?

De penis.

Wat bevalt u aan het Nieuwe Testament?

Ik denk dat Jezus de eerste is geweest die zei dat alle mensen mens zijn, helemaal volledig mens zijn. Nou en? Tja, dat had wel eens heel mooie gevolgen kunnen hebben. 

Bert Keizer (1947) is filosoof, Trouw-columnist, arts bij het Expertisecentrum Euthanasie, en schrijver. ‘Reis om de dood’ (2019) is zijn jongste boek.

Lees ook:

Bert Keizer vecht al twintig jaar tegen de wilsverklaring: ‘Een zinloos vod waar je niks aan hebt’

Terecht dat het OM een grens trekt, zegt specialist ouderenzorg Bert Keizer. Je kunt niet altijd bepalen of een demente vrouw dood wil.  

Lees de columns van Bert Keizer in dit dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden