null Beeld
Beeld

CommentaarFormatie

De verkenners gaven een klap in het gezicht van de Omtzigt-kiezers

Het was bepaald geen fraai gezicht hoe de kabinetsformatie al in de eerste week in het slop raakte. De ANP-fotograaf die D66-verkenner Kajsa Ollongren op de foto zette, heeft daarin onbedoeld een cruciale rol gespeeld. Op de foto waren aantekeningen zichtbaar waarmee de verkenners hun tweede ronde met Mark Rutte en Sigrid Kaag wilden ingaan. Dit is slordig en dom.

Het werd pas echt gênant toen bleek dat de aantekeningen ook over personen gingen, van coalitiepartij CDA. Zoals over het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, die als een luis in de pels opereert en de toeslagenaffaire mede blootgelegde. Hij kreeg ruim 342.000 voorkeurstemmen, een zeldzame prestatie. Desalniettemin schreven de verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Ollongren over Omtzigt twee woorden: ‘positie elders’.

Verkenners zijn terecht opgestapt

De verkenners gaven daarmee een klap in het gezicht van de Omtzigt-kiezers. Zij toonden zich onbekwaam voor hun taak en zijn terecht opgestapt. Verkenners worden geacht niet inhoudelijk of op poppetjes te gaan formeren. Dat is aan de (in-)formateur. In de verkenningsfase wordt alleen onderzocht welke coalities mogelijk zijn.

De reactie van VVD en D66 na het uitlekken van de notitie, was fnuikend. De verkenners verklaarden zelf dat ze niet meer ‘onbevangen’ en ‘onbevooroordeeld’ hun werk konden doen. Terwijl de aantekeningen lieten zien dat ze helemaal niet onbevooroordeeld bezig waren geweest. VVD-leider Mark Rutte en zijn D66-collega Sigrid Kaag droegen razendsnel een nieuw team verkenners voor: twee ministers uit hun eigen demissionaire kabinet. En ’s avonds laat verklaarde Rutte, mede namens Kaag, de kwestie als afgedaan. Een debat was niet nodig.

De schade werd nog groter

Daarmee gaven de twee grootste partijen zo openlijk blijk van machtspolitiek en een zekere minachting voor de Tweede Kamer, dat de schade nog groter werd. De opstelling van vooral D66 stelde extra teleur. Kaag heeft immers haar kiezerswinst te danken aan de belofte van politieke transparantie en nieuw leiderschap. Gelukkig gaven VVD en D66 vrijdag alsnog steun aan het debat. De Tweede Kamer wil weten waar de afgetreden verkenners mee bezig waren. Er komt nu eerst een Kamerdebat, voordat de formatie verder kan.

De Kamer doet er goed aan hier lessen te trekken om haar positie te versterken. Want is het wel verstandig om kabinets- of Kamerleden als verkenners te benoemen, moet de rol van de Kamervoorzitter in de formatie niet groter worden, en hoe regel je een transparante verantwoording aan het parlement?

Als deze vragen worden beantwoord, levert de mislukte formatieweek nog iets positiefs op. Het geschonden vertrouwen tussen partijen is daarmee niet hersteld. Daar zal meer tijd voor nodig zijn.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden