null Beeld
Beeld

ColumnSylvain Ephimenco

De vergelijking met 1938 wordt al getrokken

Sylvain Ephimenco

Hoe ruikt een oorlog aan de vooravond ervan? Levend op een continent waar de vrede al meer dan zeventig jaar heerst (Kosovo niet meegerekend), weten de meesten van ons niets van deze geur. Misschien is het dan aan te raden om naar de recente Engelse film München – Im Angesicht des Krieges (The Edge of War) te gaan kijken op Netflix. Geen zuiver historische film over de Conferentie van München in september 1938, want ook een thriller met fictieve personages. Als purist kun je altijd het inzetten van verzonnen figuren om deze film aantrekkelijk te maken betreuren, maar de historische context is hier vrij goed weergegeven.

We volgen de pogingen van de Britse premier Neville Chamberlain om in München een oorlog met nazi-Duitsland in Europa te voorkomen. Deze rol wordt uitstekend vertolkt door Jeremy Irons, die zijn twijfels en onzekerheid in de onderhandelingen met Hitler probeert meester te blijven. Maar ook als hij door een (fictieve) Duitse diplomaat op de ware aard van de Führer wordt geattendeerd (“Hij is een monster”) wijkt de Britse premier niet van zijn doel af: “Ik ben hier om een oorlog te voorkomen.”

De rest is geschiedenis. Het verdrag dat de invasie van Tsjecho-Slowakije door Hitler mogelijk maakte, werd door Engeland en Frankrijk getekend en het aangevallen land opgeofferd ‘om erger te voorkomen’. Hoewel Winston Churchill de Conferentie van München een ‘keus tussen oorlog en schande’ had genoemd, werd Chamberlain op het vliegveld van Londen als een held van vrede met applaus ontvangen. Een jaar later begon Hitler Europa in vuur en vlam te zetten.

In ons collectieve geheugen is München 1938 synoniem geworden voor laffe verloochening, schande en onderwerping aan brute macht en chantage. Nu lijkt de situatie van Oekraïne, dat door Rusland wordt bedreigd, enigszins op die van de vorige eeuw. Poetin is weliswaar geen Hitler en de krachtsverhoudingen zijn verschillend, maar het historische trauma is nog springlevend en, terecht of niet, hier en daar wordt de vergelijking met 1938 getrokken.

Te beginnen in Engeland uit de mond van de Britse minister van defensie Ben Wallace die de huidige westerse diplomatie in de Sunday Times naast de slappe houding tegen nazi-Duitsland in 1938 legde. De Britse premier Boris Johnson gaat een stuk verder als hij stelt dat Rusland ‘de grootste oorlog in Europa sinds 1945’ aan het voorbereiden is. Gratuit alarmisme?

De symboliek helpt in ieder geval niet mee: het was uitgerekend in München, afgelopen weekeinde, dat de Oekraïense kwestie tijdens de Veiligheidsconferentie door het Westen werd besproken. De Oekraïense president Zelenski hekelde in een emotionele toespraak het gebrek aan steun voor zijn land en waarschuwde: “Dit gaat niet over oorlog in Oekraïne. Dit gaat over oorlog in Europa.” De staande ovatie die hij kreeg, dreigt straks, mocht Kiev onder Russische bombardementen komen te liggen, op de acclamaties te lijken van Chamberlain bij zijn terugkeer uit München. Even misleidend als nutteloos.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden