Column James Kennedy

De Verenigde Staten en hun lange traditie van politieke haat

Is het erg om je politieke tegenstanders als vijanden te zien? Ik vroeg me dat af toen Donald Trump zich formeel kandidaat stelde voor een tweede termijn als president van de Verenigde Staten.

Omringd door twintigduizend jubelende fans waarschuwde hij dat ‘radicale’ Democraten “jullie willen vernietigen evenals het land dat wij kennen”. Ze waren op zijn ondergang uit met de valse aantijgingen van speciale aanklager Robert Mueller. Maar samen zou het hen lukken om in 2020 de ‘grootste verkiezingen uit de geschiedenis’ te herhalen. Hij doelde op die van 2016. Vijf kwartier lang zorgde hij dat de stemming er goed in zat.

Is Trump met zijn stemmingmakerij echt anders dan andere presidenten? Tijdens de herverkiezingscampagne in 1936 van Franklin Delano Roosevelt – nu alom gewaardeerd – zei hij iets vergelijkbaars. In een toespraak te Madison Square Garden in New York omschreef hij zijn Republikeinse rivalen: “Nooit eerder in onze geschiedenis hebben deze krachten zich zo verenigd tegenover een kandidaat als dezer dagen. Ze zijn unaniem in hun haat jegens mij – en ik verwelkom hun haat.”

Roosevelt noemde zijn vijanden niet bij naam – zoals Trump deed in zijn toespraak met het noemen van Hillary Clinton en Barack Obama – maar was expliciet in het veroordelen van de Republikeinse partij als de partij van het ‘georganiseerde geld’, die tijdens haar regeerperiode de economische crisis had gebracht. “Negen jaren spotten met het gouden kalf (de jaren twintig), gevolgd door drie lange magere jaren (na de crash).” Republikeinen waren niet alleen vijanden van de kleine man, maar van de wereldvrede zelf, met hun “zakelijke en financiële monopolie, speculatie, risicovol bankieren, winstbejag uit de oorlog, het ophitsen van klassentegenstellingen en segregatie”. Door zijn integriteit aan te vallen lieten ze zien dat ze zelf niet integer waren. Zijn vijanden waren “al vervreemd van de geest van de Amerikaanse democratie. Laat hen maar emigreren en hun lot verbeteren onder een andere vlag waarin ze meer vertrouwen hebben”.

Machtsbeluste krachten

Kort gezegd waren het ‘egoïstische en machtsbeluste krachten’ die hem bestreden. Maar gelukkig was er nu een president die hen de baas was – en daarom moest die president worden herkozen. Hij won die verkiezingen overigens met gemak.

Roosevelts populistische toespraak was toch anders dan die van Trump. Wat nu opvalt is hoe inhoudelijk zijn toespraak was en hoeveel aandacht hij gaf aan te bereiken doelstellingen: de arbeidsomstandigheden verbeteren, het bedrijfsleven reguleren, betaalbare voorzieningen creëren voor burgers, boeren betere prijzen geven voor hun producten, werkprogramma’s bieden aan werklozen, onderwijs toegankelijk maken en hulp bieden “aan de lammen, de blinden, de moeders… en de ouderen”. Roosevelts programma – de zogenaamde New Deal – wordt nog steeds gezien als een van de beste uitingen van het Amerikaanse politieke ‘liberalism’. Maar Trumps eigen programma was in zijn toespraak buitengewoon karig, met slechts twee concrete punten: zorgen dat de Amerikanen op Mars kwamen en een genezing vinden voor aids. Net als Roosevelt sprak hij graag over zijn wapenfeiten, maar hij oreerde nauwelijks over zijn beleidsvoornemens, tenzij je het tegenhouden van migratie ook meetelt. Het is een bevestiging van de ideologische armoede en leegte van de Republikeinse partij van nu.

Tegelijkertijd heeft de taal van de vijandschap de jaren doorstaan. De ideologische strijd in de VS is al lang gedreven door politieke haat. De New Deal en de weerstand die deze opwekte zijn acht decennia later nog steeds aanwezig. Roosevelt overwoog in die strijd dubieuze maatregelen, zoals het benoemen van extra rechters aan de Supreme Court om zo een progressieve meerderheid te behalen – een plan dat sommige Democraten dit jaar weer ter sprake hebben gebracht.

Franklin Roosevelts voorbeeld herinnert ons eraan dat politiek als vijandschap niet is begonnen bij Trump en misschien ook niet altijd te vermijden is. Maar de lange geschiedenis van twisten in de Amerikaanse geschiedenis – en het geweld dat er soms mee gepaard ging – laat volgens mij zien dat een andere politiek noodzakelijk is.

Lees hier meer columns van James Kennedy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden