Column

De verbeelding kortwieken? Dat nooit

Stevo Akkerman.Beeld Trouw

Ik had op deze plaats een experiment willen doen, samen met u. De schrijver zou doen alsof hij een vrouw was, misschien zelfs een zwarte vrouw, en de vraag was of de lezer zou merken dat hij of zij bedrogen werd, en of dat erg was. Maar tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren, in dit geval vooral bestaande uit de foto boven deze column.

Ik had de lezer op het verkeerde been willen zetten om aan te tonen, hopelijk, wat de verbeelding en de taal teweeg kunnen brengen: het overschrijden of transformeren van etnische, seksuele, religieuze, politieke, geografische en historische grenzen. Dat is iets waar ik nogal ernstig in geloof. En omdat elk geloof hunkert naar bevestiging, was ik afgelopen week erg gelukkig met de onthulling dat achter de succesvolle Italiaanse schrijfster Elena Ferrante een man schuilgaat - haar vrouwenboeken blijken het werk van de heer Domenico Starnone. ‘Krijg nou wat’, reageerde een lezeres op Twitter, ‘een man!’

Ja, dat is wat literatuur vermag. Magie. Maar is het witte of zwarte magie? Wie mag welk verhaal vertellen? Welke stem mag een schrijver zich eigen maken zonder te worden beticht van het uit Amerika overgewaaide begrip cultural appropriation, ofwel culturele toeëigening?

Schoenen van een ander

Zelf schreef ik enkele jaren geleden een roman met de ongemakkelijke titel ‘De inboorling’, gebaseerd op het exposeren van 28 zwarte Surinamers op de Wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam. Bij de boekpresentatie eiste een bezoeker een deel van mijn honorarium op, omdat ik, nazaat van slavenhouders, mij had vergrepen aan een geschiedenis die van hem was, nazaat van slaven. Ik geloof dat ik iets heb gemompeld over de geringe hoogte van mijn beloning, wat niet zo’n verstandige reactie was. Ik had beter kunnen zeggen dat het hier ging om een gedeelde geschiedenis, die van tentoonsteller en tentoongestelde. Maar wat ik eigenlijk had wíllen zeggen was dat elke schrijver het recht heeft zich te verplaatsen in wie dan ook - wat natuurlijk niet betekent dat dat altijd goed gaat. In een komend boek probeer ik mij zelfs te verplaatsen in, houd u vast, enkele vrouwen.

De laatste tijd heb ik mij een beetje verdiept in het werk van de Turkse Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk. Hij zegt prachtige dingen over de roman; dat die ons eigen leven kan beschrijven als was het van een ander en het leven van een ander als was het van onszelf. Daarom, zegt hij, is ‘de geschiedenis van de roman een geschiedenis van menselijke bevrijding’. “Door ons te verplaatsen in de schoenen van een ander, door onze verbeelding te gebruiken om onze identiteit af te schudden, bevrijden we onszelf.”

Ik ben opgegroeid in een gesloten wereld, waar de identiteit van iedereen bevroren was. Daaraan ben ik ontsnapt door als jongen twee keer per week naar de bibliotheek te gaan en te lezen als een gek. Hoe anders kon het leven zijn. Als je niet hier geboren was, maar daar. Niet nu, maar toen. Niet zus, maar zo.

Nooit zou ik die verbeelding willen kortwieken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden