null

OpinieSpelling

De tussen-n in pannenkoek en spinnenweb is wel logisch

Beeld

De tussen-n wordt niet uitgesproken, laat hem daarom weg uit woorden als pannenkoek, schreef leraar Nederlands Johan de Donder. Maar dat klopt niet, schrijven de taalkundigen Arina Banga, Esther Hanssen en Anneke Neijt. De tussen-n wordt vaak wél uitgesproken. Ga dus niet opnieuw de spellingregels veranderen, vinden zij.

“Maar we kunnen dus, omdat de tussen-n nooit wordt uitgesproken, een eenvoudige regel opstellen: in principe nooit een tussen-n.” Dat stelde Johan de Donder in zijn opiniestuk van 6 januari over de spelling van samenstellingen als pannenkoek. 

Hij riep taalpuristen op om met zinnige argumenten tegen zijn eenvoudige regel te komen. Nu zijn wij geen taalpuristen, wel taalkundigen die aan de Radboud Universiteit Nijmegen onderzoek hebben gedaan naar de uitspraak van deze tussenklank. Graag brengen wij De Donder en andere lezers op de hoogte van de uitkomsten van onze experimenten en onze visie.

Anders dan De Donder meent: taalgebruikers spreken de tussen-n wel degelijk uit. Weliswaar niet altijd, maar hij is er: in Heerenveen (65 procent uitgesproken tussen-n’en), Doetinchem (55 procent), Roermond (50 procent), Barneveld (25 procent), Rijnsburg (20 procent).

Onze proefpersonen waren studenten van agrarische mbo-opleidingen en de testwoorden waren samenstellingen zoals notenkraker en woordgroepen zoals noten kraken, aangeboden in de vorm van plaatjes.

We schrijven toch ook heel vaak een -n die we niet uitspreken?

Onze studie weerlegt overduidelijk de stelling dat de tussen-n in samenstellingen niet wordt uitgesproken. Het spellen van een tussen-e is daarmee net zo willekeurig als het spellen van een tussen-en. Per spreker zullen spelling en uitspraak al dan niet overeenkomen.

De Donder legt helaas niet uit waarom het weglaten van de n in samenstellingen eenvoudiger is. Buiten de samenstelling schrijven we toch ook heel vaak een -n die we niet uitspreken?

Ons advies: gebruik in het onderwijs niet de absurde regels uit het Groene Boekje, maar de hoofdregel: “Spel binnen de samenstelling zoals je spelt buiten de samenstelling.” Dus: kippensoep omdat we buiten de samenstelling kippen schrijven. Vertel ook over leesbaarheidseisen, zoals een constant woordbeeld.

Vertel ook over de uitzonderingen. Bijvoorbeeld, waarom is het spinnewiel, maar spinnenweb? Omdat werkwoorden als eerste deel van een samenstelling altijd zonder n geschreven worden (huilebalk, brekebeen). Het gaat om een beperkte groep, want bij nieuwe samenstellingen doet het probleem zich niet voor (huilbaby, breekbrood).

Behalve dat De Donders spellingregel niet eenvoudiger is, is zijn oproep tot een spellingwijziging slecht voor het imago van de spelling. Bij taalgebruikers heerst immers het idee dat onze spelling ‘steeds’ verandert. Dit ‘steeds weer anders’-imago heeft een negatieve invloed op ieders spelling­attitude.

Waarom streven naar een correcte spelling als die toch weer verandert? Leg dan maar eens aan tieners uit waarom spelling überhaupt belangrijk is. 

Lees ook:

Weg met de tussen-n, want die hoor je toch niet. Behalve bij keukendeur

De officiële spellingsregels voor de tussen-n zijn net zo ingewikkeld als de ‘rebelse’ waar Trouw nu vanaf stapt, schrijft Johan de Donder, leraar Nederlands in Brussel.

Trouw stopt met rebelse spelling en schrijft eindelijk ook ‘pannenkoek’

Na vijftien jaar rebellie omarmt Trouw vanaf dit jaar alsnog de officiële ‘groene’ spelling. ‘Pannekoek’ en ‘kerkeraad’ zonder tussen-n zijn nu verleden tijd, tot opluchting van veel lezers én redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden