Opinie

De toetsing van imams is geen overheidszaak

Imam Ludovic-Mohamed Zahed op de World Religion Boat, tijdens de botenparade van de Gay Pride. Beeld ANP

Grondrechten zoals godsdienstvrijheid beletten de Nederlandse overheid om imams te toetsen op kwaliteit, zegt Adriaan Overbeeke, onderzoeker aan de rechtsfaculteiten van de VU en de Universiteit Antwerpen.

Het registreren van geestelijke bedienaren is niet aan de overheid, ook niet als het om imams gaat. Niet omdat de overheid dringender klussen te klaren heeft en dus prioriteiten moet stellen, maar gewoon omdat het niet haar taak is.

Het kiezen van bedienaren behoort tot de kernelementen van de godsdienstvrijheid. Die is verankerd in de Grondwet en in verdragen, zoals het Europese Verdrag ter bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). Mohamed Ajouaou laat deze grondrechtelijke kant van de zaak onbelicht bij zijn pleidooi voor het invoeren van een kwaliteitstoets voor imams. Hij wijst op het stevige Egyptische, Marokkaanse, Tunesische en Turkse overheidsbeleid. Buurland België zet hij neer als lichtend voorbeeld: "Zelfs in België zijn moslims verder dan in Nederland". Ik denk dat het beleid van deze landen in Nederland niet gekopieerd kan worden.

Het regelen van de imamfunctie en van de moskee-organisatie behoort volgens Ajouaou 'tot de strategische belangen van de samenleving'. Hij meent dat het 'beroep imam' beschermd moet worden en dat het nodig is imams op kwaliteit te toetsen en te registreren. De speelruimte die een Egyptische, Marokkaanse en Tunesische overheid zich op dat terrein permitteert, is er niet voor landen als Nederland. Ook niet voor België en Turkije, trouwens. Grondrechten spelen hier hun rol. Met name het EVRM biedt een sterke basis voor organisatievrijheid. Religies mogen intern orde op zaken stellen, maar zonder staatsdwang. Hier speelt de scheiding tussen Kerk en Staat een rol.

Traditie

Buurland België doet het volgens Ajouaou goed. Hij noemt de regulering van de islam via het Executief van de Moslims. Zeker, die koepel bestaat en die wordt stevig gereguleerd ook. Maar het gaat in die regelingen over 'bedienaren van de islamitische eredienst', de staatsbetaalde imams. Dat is maar een zeventigtal, dat werkt in ongeveer evenveel staatserkende moskeeën. Het overgrote deel van de imams blijft buiten beeld.

De Belgische overheid wil nu weten wat zich in de enkele honderden niet-erkende moskeeën afspeelt en welke imams daar optreden. Dat past in een traditie, want haar Islambeleid wordt al enkele decennia stapsgewijs strakker. Zo is het sinds 2016 onmogelijk voor Marokkaanse of Turkse imams een visum te krijgen als ze in een niet-erkende moskee willen werken.

Het ambt 'imam' is overigens inhoudelijk niét gereguleerd in België. Ook niet als het gaat om staatsbetaalde imams. Het land heeft op dit punt rekening te houden met de uit 1831 daterende liberale grondwet. Dat dat zo is, is te danken aan het vroegere bewind (1815-1830, voor de afscheiding van de Nederlanden) dat geestelijken - toen vooral pastoors - strak controleerde. Als reactie daarop werd een liberale grondwet vastgesteld die nu sta-in-de-weg is voor Belgische overheden die greep willen krijgen op de islam.

Wie goed luisterde naar de Belgische minister van justitie, die vroeg om een systeem van imam-registratie, zal hebben gemerkt dat die erg voorzichtig was met zijn oproep om - via de Executief van de Moslims - de Staatsveiligheid te informeren over wié in welke moskee preekt: het was een verzoek, geen eis.

Tenslotte: de aanleiding voor het pleidooi voor overheidsregistratie van moslimgeestelijken was de onrust over zelfbenoemde imams die radicaliserende jongeren in de richting van de gewapende jihad drijven. De jongeren die afreisden naar IS-gebied komen uit diverse landen, ook uit de landen die Ajouaou ten voorbeeld stelt. Die landen zijn grootleveranciers, met name Tunesië en België. Dat land telt gemiddeld meer dan twee keer zoveel Syriëgangers als Nederland. Het Belgische islambeleid heeft op dit terrein weinig opgeleverd.

Adriaan Overbeeke is onderzoeker aan de rechtsfaculteiten van de VU en Universiteit Antwerpen.

Lees ook: Tunesië, hofleverancier van jihadisten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden