null

OpinieLandbouw

De toekomst van de landbouw gaat ons toch allemaal aan?

De opzet van Klimaatakkoord en Landbouwakkoord beloont alleen economisch eigenbelang en kortetermijndenken. In een boerburgerberaad kunnen we wel systemische én maatschappelijk gedragen verandering tot stand brengen, opperen Ida Simonsen, VN Jongerenvertegenwoordiger Biodiversiteit en Voedsel namens Nederland en bioboer in opleiding, en Wytze Walstra, masterstudent politicologie.

Ida Simonsen en Wytze Walstra

De electorale aardverschuiving van vorige week leidt tot verdeeldheid in Den Haag. Moet de stikstofaanpak van tafel, of juist niet?

Vlak voor de verkiezingen was deze wrijving al in extremen zichtbaar tijdens een historische protestdag. Aan de ene kant van Den Haag verzamelden duizenden betogers zich om zich tegen het stikstofbeleid te keren, terwijl aan de andere kant klimaatactivisten de A12 bezetten om een einde aan fossiele subsidies af te dwingen. Zoals verslaggever Tim van der Pal rapporteerde: ‘Het verschil tussen de twee groepen voelt onoverbrugbaar, zijn dit mensen op dezelfde planeet?’ (Trouw, 12 maart). Maar hoewel er wezenlijke verschillen zijn, klinkt uit beide bewegingen een vergelijkbare wanhoopskreet om toekomstperspectief. Anders dan het wankelende Landbouwakkoord, zou een boerburgerberaad daar wél in kunnen voorzien.

Onderzoeksinstituut TNO publiceerde onlangs een kritisch rapport over de totstandkoming van het Klimaatakkoord. Het rapport, ondubbelzinnig getiteld Akkoord van Belang, wijst op de invloed van de politiek op de uitkomsten van de klimaattafels. Hier werden vooral vertegenwoordigers van de grote industrie uitgenodigd. Onderwerpen als kernenergie, lastenverdeling en de arbeidsmarkt werden bewust van de agenda geweerd. Gevolg? De positie van burgers en niet-zakelijke belangen werd sterk verzwakt en maatregelen werden vooral gericht op de korte termijn. De TNO-onderzoekers verzuchten: wanneer een vraagstuk om fundamentele verandering vraagt, “dan is een overlegproces ‘door en voor’ de huidige spelers, zoals we hebben gezien in de casus van het Klimaatakkoord, een minder geschikte opzet”.

Klinkt bekend? Wie de berichtgeving rondom het Landbouwakkoord volgt, zal zich afvragen waarom dit TNO-rapport – zoals Follow the Money vorige week onthulde – pas een jaar na afronding is gepubliceerd. De geschiedenis herhaalt zich namelijk. Ook de opzet van het Landbouwakkoord beloont kortetermijndenken en economisch eigenbelang. Maar anders dan bij het Klimaatakkoord kan het kabinet hier dit keer niet in meegaan, omdat kortetermijnoplossingen in het stikstofdossier juridisch onhoudbaar zijn.

Systematische verandering

In het steeds aannemelijkere geval dat het Landbouwakkoord mislukt, zal minister Adema zelf met een kabinetsplan komen. Een dergelijke top-down aanpak is onverstandig. Om de door Remkes waargenomen ‘wanhoop in de ogen van redelijke mensen’ weg te nemen, is maatschappelijk gedragen én systemische verandering nodig. Het kabinet zou daarom moeten inzetten op een burgerberaad over ons voedselsysteem: een boerburgerberaad.

Op 28 januari organiseerde klimaatactiegroep Extinction Rebellion een blokkade van de A12 in Den Haag. Honderden demonstranten werden gearresteerd. Beeld Joris van Gennip
Op 28 januari organiseerde klimaatactiegroep Extinction Rebellion een blokkade van de A12 in Den Haag. Honderden demonstranten werden gearresteerd.Beeld Joris van Gennip

Zo’n boerburgerberaad zou op basis van loting een groep Nederlanders selecteren die een dwarsdoorsnede van de samenleving vormt. Via aanvullende ‘geborgde zetels’ zou de stem van zowel boeren als natuur, jongeren en toekomstige generaties gegarandeerd kunnen worden. Aan de hand van dialoog – met elkaar en met experts – doet dit beraad aanbevelingen aan de Tweede Kamer, die daar alleen onder beperkte voorwaarden gemotiveerd van mag afwijken.

In Ierland, Frankrijk, Canada en Duitsland leidden burgerberaden al tot doorbraken op vraagstukken die voor grote politieke of maatschappelijke verdeeldheid zorgden. De verklaring voor het succes van deze burgerberaden is simpel, maar wonderlijk. Anders dan bij de vele akkoorden in de Nederlandse poldergeschiedenis, staat niet de organisatie, het bedrijf of de overheidsinstantie, maar de samenleving voorop. In plaats van financiële belangen of politieke wenselijkheid, draait een burgerberaad om wat naar het inzien van de deelnemers nodig is om problemen op te lossen.

Uiteenlopende partijen spraken zich eerder uit voor een burgerberaad over landbouw, waaronder Farmers Defence Force, het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt, Rabobank, Extinction Rebellion, veevoerproducent De Heus, Wageningen Universiteit en het Wereld Natuur Fonds.

Om de achteruitgang van natuur, klimaatverandering en het uitknijpen van boeren een halt toe te roepen, is niets minder dan een omwenteling van ons voedselsysteem nodig. Laten we land en landbouw de afgrond in polderen? Of is het de politiek menens en laat zij boer en burger nu aan zet? We zijn toch echt mensen op dezelfde planeet.

Lees ook:

Grond groot twistpunt bij landbouwakkoord; spanning neemt door verkiezingsuitslag nog verder toe

Boerenorganisaties vrezen dat er de komende jaren veel landbouwgrond naar natuur gaat. Vooral daardoor verlopen gesprekken met het kabinet over een landbouwakkoord erg moeizaam. Komende week lijkt cruciaal te worden.

Een landbouwakkoord in april? ‘Ik ga mijn geld er niet op inzetten’

De gesprekken over een landbouwakkoord zijn nog maar amper begonnen. Toch uiten diverse partijen aan tafel nu al openlijk hun scepsis. Verdeeldheid over de vraag hoe het wél kan, lijkt een compromis onmogelijk te maken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden