Opinie Duurzaamheid

De stikstofcrisis toont aan: we moeten sneller circulair gaan bouwen

De bouw mag dan stilliggen door de stikstofcrisis, de bedrijfstak is ook mede schuldig. Snelle vernieuwing is nodig, zegt architect en bestuurslid Vereniging Integrale Bio-Logische Architectuur Joop Bensdorp.

We zijn met de huidige wijze van bouwen tegen onze grenzen aangelopen. Dat blijkt uit de problemen die zijn ontstaan met de te grote uitstoot van stikstofoxiden en de zogeheten Pfas in de bodem, stoffen die moeilijk afbreekbaar zijn. De huidige manier van bouwen is niet als enige verantwoordelijk voor deze uitstoot en vervuiling, maar draagt daar wel aan bij.

Tot tweehonderd jaar geleden was de bouw eeuwenlang voor een groot deel circulair en biobased. In Europa werden huizen voornamelijk gebouwd met lokale grondstoffen van natuurlijke oorsprong, zoals hout, leem en gebakken klei. Na de industriële revolutie hebben staal en beton hun intrede gedaan, wat ook in de bouw een revolutie veroorzaakte. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn de ontwikkelingen erop gericht dat we steeds goedkoper en sneller kunnen bouwen. Aan tal van producten, zoals beton, verf en stucwerk, worden chemische middelen toegevoegd waardoor ze makkelijker en sneller te verwerken zijn.

Kan het anders? Ja, zeker

Voor de oorlog wisten architecten en aannemers nog hoe je huizen waterdicht maakt met goede details. Nu doen we dat met pur en kit. De productie van beton alleen is goed voor negen procent van de totale wereldwijde uitstoot aan CO2. De meeste gebouwen kunnen we niet uit elkaar halen, maar alleen slopen. Na sloop zijn waardevolle bouwmaterialen voor een groot deel waardeloos geworden. Bovendien komen hierbij slecht afbreekbare, chemische stoffen in het milieu, de Pfas die we nu aantreffen in de grond. De ontwikkelingen in de bouw hebben er kortom toe geleid dat deze bedrijfstak milieuvervuilend en verspillend is. De prijs voor die vervuiling schoven we door naar de toekomst. Een aanpak waarvan we nu de nadelen ondervinden.

Kan het anders? Ja, het kan zeker anders. In 2011 heb ik mijn eigen huis gebouwd in een kruislaagshouten bouwsysteem waar geen lijm aan te pas komt: een prachtig bouwsysteem van puur hout. Zeker 85 procent van dat huis bestaat uit volledig natuurlijke materialen waaraan geen stoffen zijn toegevoegd die milieuvervuilend zijn. Met dergelijke systemen worden inmiddels over de hele wereld huizen, scholen, kantorengebouwen, hotels en woontorens gebouwd.

Een gezonde en milieuvriendelijke toekomst

Een groot voordeel van hout is bovendien dat het CO2 bindt in plaats van uitstoot. Als we bossen planten voor houtbouw vangen we tegelijk veel CO2 af. Naast de traditionele natuurlijke materialen als hout en leem komen er steeds meer nieuwe biobased producten op de markt die na gebruik weer opnieuw natuurlijk ontstaan en stukken minder milieubelastend zijn. Bovendien zijn deze materialen vochtregulerend waardoor het binnenklimaat veel gezonder is. Houten gebouwen kunnen onder goede omstandigheden in fabrieken gemaakt worden en in korte tijd op de bouwplaats in elkaar gezet worden. Omdat de omzet nu nog laag is, zijn biobased materialen nog duurder dan de standaardmaterialen, maar bij een grotere omzet zal het verschil afnemen. 

Technisch gezien is het goed mogelijk om over te stappen naar circulair en biobased bouwen. Uit de zeer recente vergunningverlening voor een gebouw dat is bedoeld voor de opvang van wild, blijkt dat je ook in de nabijheid van een natuurgebied kan bouwen met de huidige regels. Mits je dat maar circulair en biobased doet. De stikstofuitstoot van een gebouw dat op deze manier is geconstrueerd, is namelijk nul. Laten we daarom nu overstappen naar deze nieuwe manier van bouwen en daarmee zorgen voor een gezonde en tevens milieuvriendelijke toekomst. 

Lees ook:

Een echt circulair gebouw verdient beter

Laten we bij circulair bouwen toch vooral denken aan het gebruik van materialen die niet opraken en geen schadelijk afval opleveren, aldus Mark Kemna van FSC Nederland, keurmerk voor verantwoord bosbeheer.

Dwergdorp Ouder-Amstel gaat verdubbelen, hoe wil het dat doen tijdens de stikstofcrisis?

Ouder-Amstel is de gemeente die het hardste gaat groeien van heel Nederland. Het inwoneraantal gaat tot 2035 zelfs verdubbelen. Dat levert een enorme bouwopgave op, de stikstofcrisis komt bepaald niet gelegen. Op pad met de wethouder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden