Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De soepele verhouding tussen empathie en onverschilligheid

Opinie

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet © Nelleke Noordervliet
column

Ik heb wel een twitteraccount maar ik zit er niet op, ik kijk er niet naar. De verontwaardiging die Ignaas Devisch met zijn stuk in Trouw vast heeft opgeroepen (Letter & Geest, 28 oktober) is mij dus ontgaan. Dat er kreten van afschuw zullen zijn geslaakt over zijn pleidooi voor iets meer onverschilligheid en iets minder empathie zal waar zijn, maar dat was nu net zijn punt. Het makkelijke gelijk van de 140 ongenuanceerde tekens bezorgt de twitteraars een enorm goed gevoel over zichzelf. Zij wanen zich moreel superieur aan degene die ze aanvallen.

Dat doet de boze Supernederlander die zich uitspreekt over de bedreiging van 'onze' cultuur door islamitische horden, en dat doet de duurzaamheidszendeling die de visboer aanvalt om het plastic dat hij om zijn geurige waar heen vouwt. In de arena van Twitter zou wat meer onverschilligheid de verhitte temperatuur in ons land behoorlijk matigen. Devisch betoogde dat echte empathie gevoeld wordt voor mensen en zaken die dicht bij ons staan. Warme solidariteit en persoonlijke bemoeienis met elke verschoppeling op aarde is onmogelijk. Wel kan een mens het idee omhelzen dat verschoppelingen moeten worden geholpen en dat de politiek ervoor dient aan dat ideaal vorm te geven.

Lees verder na de advertentie
Als je alle inspanningen bij elkaar optelt zou Afrika allang een welvarend continent moeten zijn

Gemengde gevoelens

Met gemengde gevoelens bezie ik dus de stroom - om niet het twitterwoord 'tsunami' te gebruiken - van stichtingen en stichtinkjes die goede werken doen in Afrika. De oprechte bekommernis om de mensen daar bewonder ik, maar ik twijfel aan de effectiviteit op grotere schaal. Als je al die inspanningen bij elkaar optelt zou Afrika allang een welvarend continent moeten zijn, met een ondernemende generatie jonge mensen. Alle afgedankte brillen, balpennen, kleding, naaimachines en fietsen, al die schooltjes, al dat geweldige advies voor midden- en kleinbedrijf hebben misschien wel iets bijgedragen aan een beter leven maar ook afhankelijkheid geschapen, terwijl in de meeste landen de overheid door corruptie en incompetentie eerder tegen- dan meewerkt. Moet je dan geen stichting oprichten voor de distributie van honderd wc-potten, aan te sluiten op een nog niet bestaand rioleringssyteem? Ik zou niet 'nee' durven zeggen, maar ik acht een andere weg succesrijker, bijvoorbeeld de weg die nu ex-minister Ploumen is ingeslagen. Laten we onze empathie 'outsourcen'.

Politici zeggen het zelf ook: we moeten een groot verhaal hebben

Helemaal ben je er niet mee. Er moet geen strenge scheiding zijn tussen ik en mijn naasten en de rest van de wereld. Maar hoe we een soepele verhouding creëren tussen empathie en onverschilligheid is nog de vraag. Makkelijke antwoorden voor een betere maatschappij en een politiek van mededogen en verantwoordelijkheid zijn er genoeg. Bijvoorbeeld het antwoord: 'We moeten een groot verhaal hebben'. Dat wordt tegenwoordig overal verkondigd. Politieke leiders moeten een grootse visie ontwerpen en ons met hart en hoofd inspireren. Politici zeggen het zelf ook: we moeten een groot verhaal hebben. Maar met de oproep ben je er niet. Je moet het verhaal ook vertellen.

Problemen

En dan doemen problemen op. Een groot verhaal dat het heil van de mensheid op het oog heeft en de weg weet om er te komen kan makkelijk uitlopen op een strakglanzende ideologie die met navenante wapens wordt afgedwongen. Die grote verhalen kennen we, daar zijn we bang voor geworden. Hoe houd je dus het verhaal veelomvattend, inspirerend maar toch bescheiden en concreet genoeg om niet tot een dictaat of zelfs dictatuur te vervallen. Hoe vertel je zo'n verhaal zonder holle retoriek en vage begrippen als saamhorigheid, dynamiek, vrijheid, gelijkheid, identiteit.

Dat we politici niet kiezen om een beetje op de winkel te passen - ook al is dat moeilijk genoeg - begrijp ik. Dat we de waarden die we hoog willen houden in de samenleving telkens opnieuw trachten te formuleren is noodzakelijk. Ook dat we twijfel en aarzeling benoemen. Daarin past een zekere bescheidenheid. We doen ons best maar geven geen garantie. Dus: hoe 'groots' moet het verhaal zijn? Ik denk aan Elsschot en zijn 'tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren'. En ik voel 'weemoedigheid, die niemand kan verklaren'.

Lees hier meer columns van Nelleke Noordervliet.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als je alle inspanningen bij elkaar optelt zou Afrika allang een welvarend continent moeten zijn

Politici zeggen het zelf ook: we moeten een groot verhaal hebben