column

De Slowaakse populisten kunnen corruptie niet langer verbergen

Het is altijd riskant een lente uit te roepen, vooral als het gaat om de politieke variant. De Praagse Lente van 1968 ging de mist in door ingrijpen van Moskou, de patriottische lente van 2017, geproclameerd door Geert Wilders en Marine Le Pen, bleef een wensdroom. 

En toch noem ik de verkiezing van Zuzana Čaputová tot president van Slowakije een lente, de lente van Bratislava, en ik ga gewoon nog verder: ik hoop op een zomer.

Hier overwint, nota bene in de regio van Europa waar de democratie jong en fragiel is, een vrouw die de redelijkheid en het fatsoen predikt tegen de oorlogsretoriek van het nationalistische kamp in. Ze schreeuwt niet harder dan haar tegenstanders, ze schreeuwt helemaal niet; in debatten negeerde ze de modder die anderen gooiden en verdedigde ze rustig haar eigen, beheerste koers.

Open samenleving

De internationale pers benadrukte gisteren dat ze de eerste vrouwelijke president van haar land wordt, en ik zal niet zeggen dat dat onbelangrijk is; wij zijn nog steeds niet zover. Maar nog belangrijker is waar deze advocate voor staat: een open samenleving met een volwaardige plaats voor minderheden (zigeuners, Hongaren, homo’s). Tegen corruptie, voor Europese samenwerking. 

Daarmee slaat Caputova een bres in het Oost-Europese front dat, aangevoerd door Viktor Orbán, een ‘onliberale democratie’ wil bouwen, autocratisch, cultuurchristelijk, anti-EU, bij elkaar gehouden door angst voor migranten. 

Dat Slowakije nu als eerste dit kamp verlaat, is voor iemand die de vroege jaren negentig in Oost-Europa heeft meegemaakt een klein wonder. Ik zag er onder Vladimir Mečiar het nationalisme en populisme opkomen dat inmiddels overal in Europa rondwaart en ervoer hoe krachtig dat was. In die dagen zochten de Slowaken de negentiende eeuw op (ze hadden ook nog wat historie in te halen, dat moet ik toegeven), maar nu springen ze er weer uit. 

Corrupt

Daar was wel een grote schok voor nodig. Het was de moord op de onderzoeksjournalist Ján Kuciak en diens vriendin, begin 2018, die de Slowaken wakker schudde. Dat hun machthebbers corrupt waren, wisten ze al heel lang, maar dit was het moment om ‘het kwaad niet te laten overwinnen’, om Čaputová te citeren. Ook zij had zich altijd buiten de politiek gehouden, maar nu stormde ze vanuit het niets het toneel op.

Of ze als president genoeg macht zal hebben om Slowakije blijvend te veranderen, moet nog blijken, maar ze heeft in elk geval aangetoond dat de draak niet onverslaanbaar is. De populisten kunnen hun corruptie niet langer verbergen achter het scherm van de heilige oorlog tegen de EU, migranten en andere vijanden. 

En hoe kwetsbaar de lente ook, er zijn tekenen dat die niet beperkt hoeft te blijven tot Slowakije. In Roemenië bracht corruptiebestrijder Laura Kövesi – toch ook weer een vrouw – tienduizenden mensen de straat op nadat ze uit haar functie was gezet; het pleit is daar nog niet beslecht. In Hongarije en Polen broeit het.

En hoe zit dat in West-Europa? In Nederland? Welk seizoen heerst daar? Of welke eeuw?

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden