Column

De SGP heeft nu liever heidens dan Turks

Beeld Trouw

De politieke geschiedenis van Nederland valt voor een groot deel samen met de kerkgeschiedenis. Als je de politiek hier wilt begrijpen, kun je dus beter cultuurhistoricus worden dan politicoloog. 

Een van de lijnen die nog altijd doorwerkt is de antithese van Abraham Kuyper uit 1901, de tegenstelling tussen de christelijke partijen en de kinderen van de Franse Revolutie, die volgens Kuyper ‘God het meespreken in de staatkunde betwisten’. Het ontluikende bondgenootschap van SGP en Forum voor Democratie valt tot op zekere hoogte in die plooi.

Niet helemaal, want de voorvaderen van de huidige SGP-aanvoerder, Kees van der Staaij, vonden het te ver gaan dat Kuyper in de strijd tegen liberalen, vrijzinnigen en socialisten ook de rooms-katholieken betrok. Zij beschouwden het katholicisme als een ‘valse godsdienst’ die de staat volgens de Nederlandse Geloofsbelijdenis uit 1561 had ‘te weren en uit te roeien’. Om die reden richtten zij in 1918 de SGP op, in eerste aanleg een antipaapse partij.

‘Christelijke natie’

Onder invloed van de komst van de islam naar deze streken heeft de partij het geliefde geuzenmotto ‘liever Turks dan paaps’ in het afgelopen decennium omgedraaid. Ze is nu liever paaps dan islamitisch en streeft niet langer naar een gereformeerde of protestantse, maar naar een ‘christelijke natie’. Voor het bereiken van dit doel ziet de SGP een bondgenoot in het Forum, dat blijkens de uitspraken van haar aanvoerder een samenleving nastreeft op basis van christelijke waarden, vrij van vreemde invloeden.

Hoewel veranderingen in de SGP traag gaan, lijkt er in het denken enige versnelling gaande, nu zij het Forum zonder openlijke bedenkingen tot bondgenoot rekent. Met de PVV, toch uitgesproken anti-islam, lag dat nog anders. Vier jaar terug proefde Van der Staaij in de Kamer de nieren van Wilders met de vraag of deze een paar christelijke waarden kon noemen waarvoor hij beweerde op te komen. Wilders volstond met in zijn ogen de belangrijkste: het opkomen voor eigen volk.

Van der Staaij bleek niet overtuigd. De PVV liet het bij stemmingen in Europa en Nederland afweten als de mannenbroeders opkwamen voor christelijke waarden in kwesties als abortus, euthanasie en de zondagsrust. Klaarblijkelijk stelt het Forum hem, ondanks geflirt met heidense mythen en goden, op deze punten wel gerust en telt het politieke resultaat meer dan de verwantschap met de ChristenUnie. Daarbij is merkbaar dat de SGP van een gesloten getuigenispartij onder Van der Staaij een offensieve koers is gaan varen, gericht op politieke resultaten.

Dat laatste heeft zij op zich gemeen met de ChristenUnie, die zich al in 2006 bevrijdde uit het isolement van ‘klein rechts’ met toetreding tot de coalitie met CDA en PvdA waarop het kabinet-Balkenende IV rustte. Ook in die periode leken de partijen zich van elkaar te verwijderen. Tot op dat moment stond het principiële verschil samenwerking niet in de weg. Dat verschil is dat de ChristenUnie, in de geest van Abraham Kuyper, de pluriformiteit als hoeksteen van de democratie verdedigt, terwijl de SGP in haar diepste wezen nog altijd een theocratische partij is.

Avondland

Hoewel de partij voor de parlementaire weg kiest om dit ideaal te bereiken, echt opgegeven heeft zij het niet. Het hoeft geen verbazing te wekken als het stof daar vandaag of morgen voorzichtig vanaf wordt geveegd. Dat zou passen in de offensieve koers onder Van der Staaij, die aansluit bij bewegingen elders in Europa en Amerika het christelijke Avondland te behouden. Je kunt dat zien als een serieuze contrarevolutie tegen de geest van de Verlichting en die van de culturele revolutie in de jaren zestig, maar ook als een achterhoedegevecht tegen een wereld die snel verandert.

De drijfveer van de SGP mag in dit perspectief als authentiek worden beschouwd, die van het Forum als opportunistisch. De beduchtheid voor het verlies van het oude en vertrouwde is nu eenmaal een gekende voedingsbodem voor machtsvorming, zelfs als die wordt gedragen door een allegaartje van ideologische kletskoek en gewichtigdoenerij. LPF en PVV hebben laten zien dat daarvoor ruimte is in het krachtenveld.

De politieke dynamiek in deze dagen maakt de breuklijnen zowel op de linker- als de rechterflank zichtbaar. De SP is met een keuze voor de middelvinger afgehaakt bij PvdA en GroenLinks, de SGP verwijdert zich door het geflirt met Forum van de ChristenUnie. Zo wordt dat ook aan die kant ervaren. Oud-senator Roel Kuiper noemde het onlangs bedenkelijk dat de SGP zich openlijk als ‘rechts’ afficheert.

Het CDA heeft de les van 2010 geleerd en blijft in de provinciebesturen, uiteindelijk ook in Zuid-Holland, weg van Forum en PVV. De politieke dynamiek schept steeds meer helderheid.

Hans Goslinga schrijft elk weekend een beschouwing over de staat van onze politiek en onze democratie.

Lees ook:

De hechte vriendschap tussen de Forumpopulist en de SGP-mannenbroeder

In de strijd voor het behoud van de joods-christelijke cultuur hebben Forum voor Democratie en de SGP elkaar gevonden. Een opvallende vriendschap, die de SGP van de ChristenUnie doet afdrijven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden