Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

De schoffering van een bemiddelaar

opinie

Jan Pronk en voormalig gezant namens de Verenigde Naties in Darfur

Kofi Annan en Syrische president Bashar al-Assad tijdens een ontmoeting begin juli. © epa
Opinie

Kofi Annans vredesplan voor Syrië is niet uitgevoerd. Hij faalde, omdat Rusland en de VS hem dwarszaten. Hun onenigheid vormt een groot risico bij volgende conflicten.

Kofi Annan heeft aangekondigd zijn mandaat als bemiddelaar in Syrië niet te verlengen. Dat loopt eind augustus af. Annan heeft geen succes geboekt. Zijn vredesplan is niet uitgevoerd. Zowel het regime-Assad als de opstandelingen hebben Annan laten praten. Ze deden beloften, maar voerden die niet uit. In plaats daarvan is de strijd verhevigd. Daarvoor zijn beide partijen verantwoordelijk.

Annan is geschoffeerd. In zo'n geval rest een bemiddelaar twee mogelijkheden. Wanneer een bemiddelaar vaststelt niets te kunnen uitrichten, kan deze opstappen. Soms schrikken partijen daarvan, en geven alsnog toe. Dat was in dit geval onwaarschijnlijk, omdat het conflict al lang duurt en beide partijen zich door verschillende landen gesteund achten.

De tweede mogelijkheid is een beroep te doen op degenen die hem hebben uitgezonden, in dit geval de Veiligheidsraad en de Arabische Liga. Die kunnen sancties opleggen aan partijen die beloften breken, doorgaan met de strijd, en op grote schaal burgerslachtoffers maken. Maar de Veiligheidsraad is verdeeld. Sancties zullen niet volgen en Annan wist dit. De partijen in Syrië wisten dit ook en daardoor konden zij volharden in hun opstelling.

Door de aanwijzing van Annan als bemiddelaar hoefde de Veiligheidsraad voorlopig zelf niets te doen. Die aanwijzing was een wijze stap, want een conflict zal uiteindelijk opgelost moeten worden langs politieke weg. Door de oud-secretaris-generaal van de Verenigde Naties zelf aan te wijzen als gezant, gaf de Veiligheidsraad te kennen de bemiddelingspoging zeer serieus te nemen. Als Annan niet zou slagen, zou er niemand anders zijn met dezelfde statuur.

In werkelijkheid was de bemiddelingspoging voor de belangrijkste leden van de Veiligheidsraad, de Verenigde Staten en Rusland, een uitstelexercitie. Over het starten van een bemiddeling konden zij het eens worden, over de mogelijke uitkomst niet. Daardoor konden zij het er ook niet over eens worden om zich tijdens de bemiddeling terughoudend op te stellen, Annan alle ruimte te geven en hem te steunen wanneer partijen niet zouden meewerken.

De VS en Rusland hebben zich verre van terughoudend opgesteld. Beide toonden openlijk voorkeur voor de ene dan wel de andere partij. Beide gaven eenzijdig politieke, financiële en logistieke steun. Zij gingen elkaar ook publiekelijk beschuldigen. Amerika nam het initiatief tot oprichting van een groep landen als vrienden van Syrië, maar Rusland werd niet uitgenodigd. Zo kwam Annans bemiddelingspoging in het luchtledige te hangen. Zijn opdrachtgevers hebben hem net zo geschoffeerd als de strijdende partijen zelf.

Wanneer Annan had beslist op staande voet te vertrekken, zou niemand hem dat euvel hebben kunnen duiden. Maar hij is er de man niet naar anderen in verlegenheid te brengen. Bovendien geeft zijn aankondiging, een maand van tevoren, de Veiligheidsraad de gelegenheid iemand anders te benoemen en geen gat te laten vallen. Een volgende bemiddelaar zal waarschijnlijk evenmin resultaat boeken, maar de aanwezigheid van een officiële bemiddelaar kan afzonderlijke landen ervan weerhouden eenzijdig te interveniëren.

Het risico daarop is groot. Tal van landen hebben belangen in dit conflict. Voor Rusland is Syrië een van de weinige bondgenoten in het Midden-Oosten. De VS zien liever een hun welgezind regime, dat geen steun geeft aan moslimextremisten. De Arabische landen zijn verdeeld, langs de steeds scherpere scheidslijn tussen soennieten en sjiieten. Libanon, Turkije en Israël vrezen escalatie over hun grens. Iran kan zijn invloed in de regio versterken via Syrië en via Hezbollah in Libanon. Israël ziet dat met lede ogen aan. Turkije ziet de eigen Koerden steeds meer samenwerken met die in Syrië en Irak. Dat kan leiden tot een volledige burgeroorlog in Turkije. Alle buurlanden van Syrië zijn tot nu toe behoedzaam opgetreden, maar er kan een moment komen, dat men zich gedwongen voelt militair in te grijpen.

De luchtaanvallen op eigen burgers in Aleppo laten zien dat het Syrische regime voor niets terugdeinst. De onderlinge verdeeldheid van de opstandelingen werkt mensenrechtenschendingen in de hand. Buitenlandse extremisten, zoals al-Kaida, krijgen steeds meer mogelijkheden de lont in het kruitvat te werpen. De regering-Obama staat onder druk de opstandelingen wapens te geven. Dat kan hun tijdelijk bescherming bieden, maar het geweld wordt erdoor gevoed. Zelfs wanneer de opstandelingen de strijd winnen, is die niet ten einde, leren de gebeurtenissen in Irak en Afghanistan.

Nu Annan vertrekt, worden de grote mogendheden zelf direct politiek verantwoordelijk. Dat strekt verder dan de aanwijzing van een opvolger. Wie dat wordt, is minder belangrijk dan wat diens mandaat wordt. Dat Amerika en Rusland zo vaak tegenover elkaar staan, meer dan ooit sinds het einde van de Koude Oorlog, is zorgelijk. Dat vergroot het risico dat conflicten zoals in Syrië - en er zullen er meer komen - escaleren tot ver over de grens.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.