Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De schaduwzijden van het Duitse economische wonder

Opinie

Trinus Hoekstra en werkzaam bij Kerk in Actie en Disk-arbeidspastoraat

In september staakte het cabinepersoneel van Lufthansa in München. Na drie jaar zonder loonsverhoging willen ze er nu 5 procent bij. © AFP
Opinie

Het nieuwe regeerakkoord belooft nog niet van Nederland een Wirtschaftswunder te maken zoals bij onze oosterburen. Evenwel, het begin is er: de arbeidsmarkt wordt danig hervormd.

Aan het begin van deze eeuw stond de Duitse economie er slecht voor. De groei stagneerde en de werkloosheid was rond 2005 opgelopen tot bijna 5 miljoen mensen. Starre loonverhoudingen en een weinig flexibele arbeidsmarkt werden aangewezen als de oorzaken. Hervormingen gebaseerd op de aanbevelingen van de commissie-Hartz, die in 2002 een serie aanbevelingen had gedaan over het lostrekken van de Duitse arbeidsmarkt, moesten deze oorzaken aanpakken. De regering van bondskanselier Gerhard Schröder werkte in de jaren 2003-2005 de aanbevelingen in vier wetten uit.

Elke dag van de week beschikbaar
De vierde en meest ingrijpende wet kreeg de naam Hartz IV. Volgens deze wet vervalt na een jaar werkloosheid de uitkering. Vijfenvijftig- plussers krijgen een half jaar langer WW. Behalve de duur van de werkloosheidsuitkering werd ook de hoogte ervan teruggebracht. Voorheen was de WW-uitkering gerelateerd aan loon en arbeidsverleden, nu is het een veredelde bijstandsuitkering.

Daarna valt de werkloze terug op de kale bijstand. Om hiervoor in aanmerking te komen, moet de werkloze elke dag van de week beschikbaar zijn voor werk. Hij mag het district van het arbeidsbureau niet verlaten en moet bereid zijn elke baan, ongeacht opleiding en waar dan ook in Duitsland, te accepteren. Als de nieuwe baan onder bijstandsniveau verdient, dan wordt dit met een aanvullende bijstandsuitkering bijgepast.

Op dit moment behoort Duitsland qua economische groei en daling van de werkloosheid tot de sterkste economieën ter wereld. Medio dit jaar was de werkloosheid gedaald tot iets boven de 2,8 miljoen.

Liberalisering
Nederland is niet het enige land dat naar Duitsland kijkt bij de aanpak van de economische crisis. Hervorming van de arbeidsmarkt naar Duits model is de kern van de Europese groeistrategie voor problematische zuidelijke landen van de eurozone. In september was een voorbeeld te zien van verregaande maatregelen die de zuidelijke landen (en in potentie alle EU-landen die zich volgens euronormen in een kritieke situatie bevinden) te wachten staan. De trojka van Europese Commissie, Europese Centrale Bank en Internationaal Monetair Fonds suggereerde toen dat de Griekse regering de ruimte moest scheppen aan haar inwoners om meer te gaan werken. De arbeidsmarkt zou daartoe geliberaliseerd moeten worden, met onder meer de mogelijkheid om 78 uur per week te werken.

Het Duitse succesmodel kent niet alleen voor de zuidelijke EU-landen een harde keerzijde. Ook in Duitsland zelf is die keerzijde bekend. De inkomensongelijkheid en de armoede in Duitsland zijn de afgelopen jaren sneller gestegen dan in vergelijkbare landen. Critici benadrukken dat het Duitse groeimodel zijn succes boekt ten koste van de eigen werkende bevolking. Vooral de hervorming van de arbeidsmarkt in het kader van Hartz IV zou een explosieve groei hebben veroorzaakt van het aantal werkende armen in Duitsland.

Peter Bofinger
De gerenommeerde Duitse econoom Peter Bofinger spant de kroon met zijn kritiek. Volgens Bofinger vormt de Duitse loonmatiging mede de oorzaak van de crisis in de eurozone. De loonmatiging leidde tot een extreem lage inflatie in de Bondsrepubliek, die weer resulteerde in een lage rentestand. Deze lage rente maakte het aantrekkelijk voor de zuidelijke eurolanden om met goedkope kredieten Duitse producten te importeren en hun bouwwoede te financieren. Het Duitse model exporteren naar de zuidelijke eurolanden werkt volgens Bofinger niet, zeker niet wanneer de noordelijke eurolanden dit model zelf hanteren en niet bereid zijn op hun concurrentie-kracht in te leveren ten bate van zuidelijke landen.

In Nederland lijken we ons intussen, gezien de arbeidsmarkthervormingen uit het regeerakkoord, gezwind in de richting van het Duitse model te bewegen. Bij een oplopende werkloosheid confronteren we werkloze medelanders met een versobering van de werkloosheidsuitkering. Deze wordt beperkt tot 24 maanden, waarvan de laatste 12 gerelateerd aan het minimumloon en daarnaast de plicht om welke baan dan ook te accepteren. Op naar ons eigen Wirtschaftswunder!

Deel dit artikel