null

OpinieCDA

De samenleving is al christen-democratisch, nu het CDA nog

Beeld Trouw

Als het CDA de huidige crisis te boven wil komen, dan moet het zijn eigen filosofie serieus gaan nemen, betoogt Marc Janssens, hoofdredacteur van het politiek-wetenschappelijke tijdschrift Christen Democratische Verkenningen.

Marc Janssens

Je hoeft geen cynicus te zijn om achter de grote media-aandacht voor het CDA iets positiefs te ontdekken. Blijkbaar gaat de christendemocratie Nederlanders ter harte. Niks schouderophalend voorbijgaan aan het interne ­gedoe, maar verbazing, weerzin en zorgen om een volkspartij die lange tijd een brugfunctie vervulde. Wat een implosie van een middenpartij als het CDA kan betekenen, is nu al met de haperende formatie zichtbaar.

Vaak wordt beweerd dat de christen­democratie vanwege secularisatie en kerkverlating haar beste tijd heeft gehad. Maar dit miskent een ontwikkeling die verklaart waarom de betrokkenheid bij de CDA-crisis zo groot is. De samenleving zelf vertoont ondanks tegenbewegingen veel tekenen van christendemocratisch denken, verbondenheid, initiatieven en verlangens. Wel doet het CDA dit denken nog tekort. Wat overdreven gezegd: de samenleving is al CDA, nu de partij nog.

De overtuiging van het christendemocratische gehalte van de samenleving is mede gebaseerd op de Italiaans-Amerikaanse politicoloog Carlo Invernizzi Accetti. Zelf liberaal beschrijft hij in What is Christian Democracy? hoe de christendemocratie Europa heeft gevormd. Ze wist na de Tweede Wereldoorlog het nog altijd aanwezige rechtsextremistische monster te temmen door verzoenend de basis voor de EU te leggen. En ook de opbouw van de welvaartsstaat is mede aan haar te danken.

Liberale heremietkreeften

Hoewel de christendemocratische partijen fors achteruit zijn gegaan in Europa, is hun bouwwerk en denken nog volop aan­wezig. Invernizzi Accetti gebruikt het beeld van de heremietkreeft: zoals deze op het strand in een achtergebleven schelp kruipt die door een ander is vormgegeven, zo kruipen andere politieke stromingen in de schelp die de christendemocratie heeft ­achtergelaten.

Iets hiervan is zichtbaar in Nederland, waar VVD en D66 met lijsttrekkers die onbekommerd over hun geloof en overtuiging spreken, de middenpositie van het CDA lijken over te nemen. Tegelijk is in de samenleving typisch christendemocratisch denken aanwezig, zoals bij de vorming van ­coöperaties op het gebied van energie, ­wonen en zorg. Niet de markt of overheid is hier leidend, maar de potentie van de ­samenleving zelf.

Binnen de christendemocratie is de mens geen slachtoffer, zoals populisten en socialisten denken, of krachtig in zichzelf zoals liberalen menen, maar staat hij in verbinding met de ander, al dan niet met een hoofdletter. De christendemocratie heeft altijd willen ontsnappen aan het individualisme van het liberalisme, dat vrijheid opvat als vrijblijvendheid, en het socialisme, dat een dominante staat bepleit.

Het paradoxale is echter dat een sterke markt en opdringerige staat vaak samengaan en we vooral in termen van overheid of markt kunnen denken. Het neoliberalisme heeft veel aan de markt overgelaten, maar van de weeromstuit allerlei bestuurlijke controlemechanismen ingezet, omdat het die markt onvoldoende vertrouwt. In de jeugdzorg is zo een bureaucratische moloch ontstaan, waaraan marktpartijen veel ­verdienen, maar waarbij jongeren tussen wal en schip raken. Ook in onderwijs en zorg zijn bureaucratie en regels norm geworden in plaats van het vertrouwen in de leerkracht en zorgverlener als profes­sional.

Een partij is er niet om de grootste te willen zijn

Het is wrang dat het CDA de meest geschikte filosofie heeft om dit tegen te gaan, die belijdt en ook wel in praktijk brengt, maar toch veel met de dominante politieke stroming meebuigt. In tijden van neoliberalisme betoont het zich wat rechts, en nu het verlangen naar een sterke overheid toeneemt, is het lastig hieraan weerstand te bieden. Voorbeeld is de CDA-steun om bedrijven te dwingen tot vrouwenquota in ­bestuursraden. Hoe nobel intenties ook zijn, het is in de christendemocratie verankerd dat de overheid haar grenzen kent. Nu is ze jouw bondgenoot, morgen kan ze je ­tegenstander zijn.

Om uit de huidige impasse te komen, kan het CDA niet anders dan zijn eigen ­filosofie serieus nemen. Nodig is een constante politiek vanuit die overtuiging, ook als die niet aansluit bij de vermeende wensen van het electoraat. Een politieke partij is er niet om de grootste te willen zijn, maar om haar idealen te verwezenlijken. Gerechtigheid en solidariteit staan onder druk, door ­bureaucratische overheidsinstellingen, door de roep om het eenzame individu vanuit overheidswege te helpen zijn leven te beëindigen en door de angst voor precedentwerking bij een menswaardig beleid aan de grenzen van Europa. Als het CDA het onrecht niet aanpakt, zal een ander dit gat ­vullen. Want mensen snakken naar gerechtigheid.

De christendemocratie trekt wel verder. Laat het CDA zich met moed en overtuiging hierbij aansluiten.

Lees ook:

Laat het CDA voorlopig in de oppositie

Als het CDA in de oppositie gaat, kan het zich richten op de vraag hoe je christelijke politiek in de praktijk brengt, meent ecoloog Wilbrord Braakman. Daar hoort bij: het aanpakken van de honger in de wereld en een betere omgang met de natuur.

Het einde van het CDA lijkt onafwendbaar

Had het CDA maar beter naar Léon Frissen geluisterd. De toenmalige Limburgse gouverneur constateerde in 2010 dat de partij zich hadlosgezongen van haar achterban, achterland en geschiedenis.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden