Opinie

'De rijken' als zondebok gebruiken is wel heel erg 2017

Een sloppenwijk in Nairobi, Kenia.Beeld EPA

Volgens Oxfam Novib is het groeiend vermogen van ‘de allerrijksten’ de oorzaak van wereldwijde armoede. Een schaamteloze simplificatie, vindt Arno Scheepers.

"Rijkste 1 procent kaapt 82 procent van de rijkdom." Ik moest de zin twee keer lezen, maar het stond er toch echt: ‘kapen’. Met dit venijnige zinnetje maakte Oxfam Novib afgelopen week definitief duidelijk dat het tegenwoordig fancy politieke statements verkiest boven hardcore armoedebestrijding.

Meesurfend op de trend dat het zwaar belasten van rijken de panacee tegen alle armoede in de wereld is, poneerde de niet-gouvermentele organisatie (ngo) twee boude stellingen: “De allerrijksten hadden vorig jaar extreme armoede zeven keer kunnen beëindigen” en “De uitbuiting van armen levert miljarden op”. Oxfam schetst hier doelbewust een kinderlijk eenvoudig wereldbeeld met een probleem, een zondebok en een makkelijke oplossing.

De eerste stelling betreft de aanname dat vermogensgroei van de allerrijksten ten koste van de armen gaat. Laten we eens kijken naar Mark Zuckerberg en Bill Gates, samen goed voor ruim 140 miljard dollar. Inderdaad, beide heren deden het uitstekend in 2017, maar hun vermogensgroei werd toch echt vooral veroorzaakt door gestegen aandelenkoersen, dé oorzaak voor de sterke toename van het vermogen van ‘de rijken’. Fundamentele vraag is: gaat de koersstijging van Microsoft en Facebook ten koste van de arme bevolking van Bangladesh? Natuurlijk niet. Het bekt lekker, maar slaat nergens op.

Dan het overdrachtselement. Volgens Oxfam kan alle armoede in de wereld in één keer worden opgeheven met het bedrag dat ‘de rijken’ in 2017 hebben verdiend (zo’n 762 miljard dollar). Dan moet Oxfam me toch één ding uitleggen. Alleen al in 2017 is er ruim 140 miljard dollar aan ontwikkelingshulp gegeven door rijke landen. De afgelopen decennia zijn letterlijk duizenden miljarden euro’s overgemaakt aan arme landen, zowel voor nood- als ontwikkelingshulp. De redenering van Oxfam volgend, zou met deze astronomische bedragen het armoedeprobleem allang opgelost moeten zijn. Toch is het niet gebeurd. Waarom niet? Om de doodeenvoudige reden dat simpelweg cash overmaken nooit voldoende is.

Drie ingrediënten

Kijkend naar welvarende naties wordt duidelijk dat om armoede te verslaan drie ingrediënten cruciaal zijn: een stabiele democratie met bijbehorende instituties, een goed functionerende rechtsstaat en een overheid die de vrije-markteconomie faciliteert in plaats van tegenwerkt (zoals in Venezuela gebeurt).

In landen die gebukt gaan onder massale armoede, is het nagenoeg altijd het ontbreken van één of meer van deze pijlers wat de armoede drijft. En niet de rijkdom van een succesvolle ondernemer of belegger elders.

Valt rijke landen dan niets te verwijten waar het wereldwijde armoede betreft? Zeker wel. Dicht bij huis maakt de Europese Unie het Afrikaanse boeren bijvoorbeeld de facto onmogelijk eerlijk te concurreren op die genoemde vrije markt door het perverse systeem van landbouwsubsidies. En, op meer persoonlijk vlak: als je een trui koopt voor drie euro, kun je elke illusie over een eerlijk loon of gedegen arbeidsomstandigheden ook wel thuislaten.

Het is dus zeker van groot belang dat zowel politiek als consument hier snel eigen verantwoordelijkheid gaat nemen. Maar ook al worden deze misstanden opgelost, dan nog schieten ontwikkelingslanden er niets mee op zolang de overige basiswoordwaarden voor welvaart niet worden omarmd.

Het is mode te strooien met de term populisme. Maar door bewust een verkeerd beeld te schetsen van zowel de oorzaken van als de oplossingen voor een ernstig probleem als wereldwijde armoede, kan ik niet anders concluderen dan dat Oxfam zich hier schaamteloos aan bezondigt. Want laten we eerlijk zijn: ‘de rijken’ als zondebok gebruiken is wel heel erg 2017. En het draagt al helemaal niets bij aan het bestrijden van armoede.

Arno Scheepers is kandidaat gemeenteraadslid voor de VVD in Hilversum

Lees ook:

Volgens mediawetenschapper Mirjam Vossen blijft ten onrechte het beeld bestaan dat hulp aan ontwikkelingslanden niets oplevert. Toch gaat het intussen stukken beter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden