null Beeld

ColumnStevo Akkerman

De revalidatie van Amerika kan een zware weg worden, momenten van terugval zijn niet uitgesloten

Nu Joe Biden vandaag wordt beëdigd als president, begint voor Amerika een periode van revalidatie. Dat kan een zware weg worden, momenten van terugval zijn niet uitgesloten. Uiteraard moet een nieuwe president op zijn daden beoordeeld worden, maar als de afgelopen jaren iets hebben geleerd, dan is het dat woorden ook daden zijn.

De kermisachtige platvloersheid die Donald Trump aanwendde om zijn aanhangers op te zwepen, heeft de politieke taal ernstig verwond; het zal niet gemakkelijk zijn iedereen weer te laten wennen aan de niet-spectaculaire klank van helderheid en eerlijkheid. De retoriek van geweld en strijd heeft een kracht waar de gematigdheid al snel bleek bij afsteekt.

Ik had het over ‘kermisachtige platvloersheid’; die term is van Thomas Mann, ik stuitte erop in een bijzondere bundel van het Nexus-instituut. Uitgaande van de hartenkreet ‘J’Accuse’ van Émile Zola, waarmee hij in 1898 het Franse antisemitisme ontmaskerde, komen in deze bundel grote auteurs aan het woord over de plagen van hun tijd. Zo ook Thomas Mann. Nadat hem het Duits staatsburgerschap al was ontnomen, ontving hij eind 1936 een brief van de Universiteit van Bonn met de mededeling dat hij zich ook niet langer ‘eredoctor’ mocht noemen.

Het belang van taal

Manns antwoord is een doorleefde aanklacht tegen het nazisme, waarin hij ook het belang van de taal noemt. “Het mysterie van de taal is groot; de verantwoordelijkheid voor de taal en haar zuiverheid is van symbolische, geestelijke aard en heeft niet alleen een artistieke, maar ook een algemeen morele betekenis, ze is de verantwoordelijkheid zelf, de verantwoordelijkheid ook voor het eigen volk, voor het zuiver houden van het beeld dat de rest van de mensheid daarvan heeft.”

Het werd geschreven in uitzonderlijk duistere dagen, maar dat maakt het niet minder relevant voor ons. In de VS werd de taal vanaf het hoogste podium ingezet voor het laagste doel: het creëren van een nieuwe werkelijkheid vol dreiging en vijandschap, met de leider als verlosser. Of Biden op overtuigende wijze een ander verhaal kan vertellen, moet de komende jaren blijken. Maar afgaand op wie bij zijn inauguratie het woord voeren, is duidelijk dat hij de morele dimensie van de taal kent. De ene spreker is een zwarte predikant uit Delaware: Silvester Beaman. De andere een priester en oud-rector van de Georgetown-universiteit in Washington: Leo O’Donovan.

Een seizoen van hoop

Beelden van een knielende Biden in Beamans kerk werden door Trump geplakt op beelden van geweld, met deze tekst: “Rellen. Plunderingen. En Joe Biden knielt.” Het antwoord op die laster is dat Beaman nu de zegenbede zal uitspreken over Bidens presidentschap.

En de 87-jarige O’Donovan? Die heeft Biden op het spoor gezet van een Duitse priester die in 1945 door de nazi’s werd opgehangen. Deze Alfred Delp schreef in zijn cel enige woorden over advent, de tijd voorafgaande aan kerst. Biden refereerde daaraan, afgelopen december: “Eerst worden we tot op het diepst door elkaar geschud. Daarna zijn we gereed voor een seizoen van de hoop.”

Voorzichtig fluister ik amen.

Stevo Akkerman

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden