opinie

De regio en de EU hebben de toekomst

Catalaanse demonstranten. Beeld REUTERS
Catalaanse demonstranten.Beeld REUTERS

Regionalisme wordt vaak in verband gebracht met populisme. Ten onrechte, aldus Fries nationalist Harmen Hofstra.

Harmen Hofstra

Catalonië bereidt zich voor op de regionale verkiezingen van 21 december. Enkele van de partijen die meedoen zijn voor afscheiding van Spanje. Premier Rajoy heeft opgeroepen deze zogenoemde separatisten weg te stemmen. Het harde optreden van de regering Rajoy tegen de regioregering van Catalonië in de weken voor het referendum is wat dat betreft veelbetekenend geweest. Het was de reactie van een zeer centralistisch denkende regering die de regionalisering van Spanje, zoals die de afgelopen decennia gestalte kreeg, het liefst zou terugdraaien.

Madrid lijkt daarbij aangemoedigd te worden door de lankmoedige houding van de Europese leiders en de Europese instanties. Ook het wegkijken van premier Rutte, die dit een 'interne Spaanse zaak' noemde, past in dit beeld. Een reactie van de Unie of van de lidstaten om het centralistische optreden van Madrid af te remmen of tenminste hulp aan te bieden bij onderhandelingen, bleef uit. Waarom dat begrip?

Het is de kramp van de natiestaat, die door een verdere integratie in Europa naar twee kanten macht en invloed dreigt te verliezen. Enerzijds naar de gezamenlijkheid van Europa, dat als 'Brussel' door de meeste regeringsleiders, inclusief de onze, wordt afgeschilderd als een onbeheersbare en de eigen soevereiniteit bedreigende moloch. En anderzijds naar de regio's, steden en stedelijke agglomeraties die steeds meer inzien dat ze direct kunnen dealen met Europa of met elkaar, en dat nationale grenzen en regeringen hen daarbij hinderlijk voor de voeten lopen.

Groeiend populisme

In de berichtgeving rond de Catalaanse revolte en ook in de commentaren daarop, is het regionalisme vaak in verband gebracht met het groeiende populisme in Europa. Catalanen zouden aangemoedigd worden door populisten, die hierin een mogelijkheid zien om samen met hen de Europese Unie te ondermijnen. Dit is een misverstand: de belangen van beide bewegingen en ook hun einddoelen zijn volkomen tegengesteld.

Populisten en ultranationalisten, of ze nu de regering vormen, zoals in Hongarije en Polen, er dicht tegenaan zitten zoals in enkele andere EU-lidstaten, of vertegenwoordigd zijn in het parlement (zoals PVV en FvD), hebben gemeen dat ze een sterke nationale staat nastreven. In dit streven zijn ze zowel gericht tegen de Europese Unie als tegen een vergrote autonomie van binnenlandse minderheden die in hun ogen de nationale eenheid bedreigen.

Het regionalisme zoals we dat vinden in Catalonië, Schotland en Baskenland en in mildere mate ook in Fryslân, Wales, Noord-Italië en vele andere regio's, is in het algemeen juist zeer pro-Europees. Men ziet liever een hechte band met een Europese centrale overheid dan met een nationale regering. De belangen van een regio of van steden en stedelijke agglomeraties kunnen door 'Brussel' beter gediend worden dan door een centralistisch denkende nationale regering.

Het populisme, of dat nu van Orbán komt of van Baudet, leeft van het verspreiden van angst voor verandering en probeert daarmee de positie voor de centralistisch geleide natiestaat voor de toekomst te garanderen.

Die natiestaat is voor veel Europese landen echter een tamelijk recente ontwikkeling (veelal 18de of 19de eeuw) en al aardig onderweg richting houdbaarheidsdatum.

Een Europa waar steden en regio's meer van belang zijn dan natiestaten is de toekomst van Europa. Als donateur of lid van zowel de Fryske als de Europese Beweging ben ik mij ervan bewust dat ik misschien nog een minderheidsstandpunt inneem. Met de Duitse politicologe Ulrike Guérot (Letter & Geest, 4 november) ben ik echter van mening dat dit de enig logische toekomst voor Europa zal zijn.

Lees alles over het Catalaanse referendum in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden