Brief van de hoofdredactie Cees van der Laan

De rechter-commissaris had beter moeten weten inzake NOS-verslaggever Robert Bas

Journalisten kunnen gauw moord en brand schreeuwen als het gaat om zaken die hun eigen beroepsgroep raken. Een demonstratie van zo’n honderd mensen, onder wie journalisten, gisteren bij de Rotterdamse rechtbank om de gegijzelde NOS-verslaggever Robert Bas vrij te krijgen, haalt dan al snel de nieuwssites van de bekende media, ook die van Trouw

Dat zou in andere gevallen zeker niet zijn gebeurd. Er worden daarbij ook grote woorden gebruikt. ‘Een aanval op de prijsvrijheid’ of ‘hier is sprake van Turkse toestanden’, waarmee wordt bedoeld dat in Turkije met groot gemak journalisten worden opgesloten.

In het algemeen vind ik dat je terughoudend moet zijn met grote uitspraken over je eigen beroepsgroep en dat je kritisch moet blijven. Toch is in dit geval grote bezorgdheid zeker op zijn plaats. Het gijzelen van een journalist past wat mij betreft in een breder perspectief van autoriteiten en overheden om de inzet van de journalistiek te begrenzen of actief tegen te werken.

Liegen

Trouw kan erover meepraten, net als veel andere media die journalistiek onderzoek verrichten, ook al hebben wij geen gijzeling meegemaakt. Of wij nu onderzoek deden naar zaken bij het UWV, Shell, het ministerie van buitenlandse zaken, de Belastingdienst of andere instanties – op alle mogelijke manieren zijn we tegengewerkt. Van het niet beantwoorden van telefoontjes of mails, beloftes die niet worden nagekomen, liegen, tot het traineren van Wob-verzoeken. 

En als documenten toch worden vrijgegeven onnodig veel zwart lakken of in een enkel geval dossiers tot staatsgeheim verklaren. In het ergste geval kregen we te maken met een regelrechte bedreiging door een voorlichter richting een van onze redacteuren (‘Als je dit publiceert maken we je kapot’). Daarvoor heeft hij later zijn excuses aangeboden.

Voor dit stukje vroeg ik aan een van onze onderzoekexperts hoe hij overheden zou kunnen karakteriseren als het gaat om tegenwerken van journalisten. Bang om fouten te maken of om erop afgerekend te worden, was zijn antwoord.

Zoals ik al zei, gaat het ook om een breder perspectief. Vorig jaar werd een journalist afgeluisterd die contact had met een bron inzake de moord op de broer van kroongetuige Nabil B. Ditzelfde overkwam vorig jaar Brabants Dagblad-verslaggever Jos van de Ven die bekendmaakte, op basis van een lek in de vertrouwenscommissie, wie had gesolliciteerd naar het burgemeesterschap van Den Bosch. De rechter-commissaris had hiervoor toestemming gegeven, maar achteraf gaf het Openbaar Ministerie toe een verkeerde afweging te hebben gemaakt.

Toestemming 

Onlangs heb ik mijn handtekening gezet onder een brief, waarin bezwaar werd gemaakt tegen een door de Kamer aangenomen wetsvoorstel, waardoor journalisten en hulpverleners toestemming moeten vragen aan Justitie om te kunnen werken in gebieden die onder controle staan van een terroristische organisatie. Doe je dat niet, dan ben je strafbaar en kun je maximaal twee jaar cel krijgen. Ik vind dit een te vergaande bemoeienis met onze journalistieke vrijheid om zelf te kunnen bepalen waarover wij willen schrijven.

Bronbescherming is de heilige graal van de journalistiek. En de jurisprudentie daarover lijkt zowel in Nederland als in Europa goed vastgelegd. Onlangs konden wij met een beroep hierop de Belastingdienst de toegang weigeren tot onze bestanden over belastingontwijking door mensen en bedrijven wereldwijd.

In het geval van NOS-verslaggever Robert Bas had de rechter-commissaris beter moeten weten.

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden