null Beeld

ColumnBart Zuidervaart

De rapporten over de toeslagenaffaire stapelen zich op, de ouders komen geen steek verder

Reinier van Zutphen, de Nationale ombudsman, vertelt graag het kafkaëske verhaal over een oudere vrouw die na haar verhuizing geen huurtoeslag meer ontvangt. Volgens de gemeente wonen er op haar nieuwe adres namelijk nog drie mensen. De vrouw maakt bezwaar, ze woont er alleen. Uiteindelijk krijgt ze gelijk. Het waren spookbewoners, een foutje in het systeem. De vrouw vraagt opnieuw huurtoeslag aan, nu ook voor de maanden dat ze ten onrechte niets heeft ontvangen. Dat wordt afgewezen. De gemeenteambtenaar kan het systeem niet met terugwerkende kracht aanpassen.

Het is gekmakend hoe de burger vermalen kan worden in de machines van de overheid. Over enkele weken publiceert de ombudsman een rapport over het herstel van de aardbevingsschade in Groningen. De conclusies zullen niet verrassend zijn, nu we al jarenlang horen hoe gedupeerden gemangeld worden tussen verschillende loketten waar het onmogelijk is je recht te halen.

Dodelijke constatering

En sinds maandag ligt er een vrij ontluisterend rapport van de ombudsman over de afhandeling van het toeslagenschandaal. Dat dit slecht verloopt, weten we al langer. In mei dit jaar sloeg de Algemene Rekenkamer alarm over de speciale afdeling die de ouders moet helpen, de zogeheten Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT). Rekenkamerlid Ewout Irrgang zei destijds dat deze instantie meer met zichzelf bezig is dan met de ouders. De ambtenaren waren vooral druk met stakeholdermanagement en teambuildingsessies. Een dodelijke constatering.

De conclusie die de ombudsman trekt is zo mogelijk nog pijnlijker. De herstelorganisatie is gebouwd op een systeem dat juist heeft gezorgd voor de ellende van duizenden ouders en hun gezinnen. Een systeem dat mensen eindeloos in de wacht zet, een systeem dat traag en ambtelijk klachten afhandelt, waardoor beslistermijnen worden overschreden en ouders, in afwachting van een besluit, verder het moeras inzakken.

Zo stapelen de rapporten en onderzoeken over de toeslagenaffaire zich op, zonder dat het de ouders veel verder helpt. Van Zutphen vertelde tijdens het interview met deze krant dat hij onlangs naar de documentaire ‘Alleen tegen de staat’ had gekeken van regisseur Stijn Bouma, waarin vijf moeders vertellen hoe hun leven is verwoest door de Belastingdienst. Ze praten over de vele vernederingen die ze hebben moeten ondergaan: ontslag, uithuiszetting, depressies, kind uit huis geplaatst. Noem maar op.

Het viel de ombudsman op dat deze vrouwen vooral bezorgd zijn over hun kinderen, in hoeverre die nog een gelukkig leven kunnen leiden. Want die kinderen zijn ook beschadigd, dat zien de moeders. Een van hen vindt dat ze heeft gefaald, omdat het gezin in armoede heeft moeten opgroeien. Dat de schuld bij de overheid ligt, doen aan dat gevoel niets af.

Alles om los te komen van de misère

Van Zutphen wil dat de Belastingdienst zich ook op de kinderen richt. Zij moeten geholpen worden met een studie, een eigen onderkomen, een rijbewijs, alles om los te komen van de misère waarin de ouders zitten. De Kamer maakt zich al langer hard voor een kinderfonds om dit mogelijk te maken.

Vanavond zal de documentaire worden vertoond in het Kamergebouw. Wellicht is het een idee om de film ook vrijdagochtend te laten zien, als start van de ministerraad. Daar kan geen rapport van de ombudsman of Rekenkamer tegenop.

Bart Zuidervaart is chef van de redactie politiek. Hij schrijft wekelijks een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden