Opinie

De PvdA zit al twee jaar op haar handen

PvdA-voorman Hans Spekman.Beeld anp

De uiterlijke transformatie tot een 'SP-light' is teleurstellend. Dat erf is al bezet; daar woont de SP. Wat de PvdA moet doen, is inhoudelijk vernieuwen.

Het afgelopen weekeinde zagen we twee partijen in hoge nood congresseren. Het CDA probeert zich na de dramatische verkiezingsuitslag van 2010 opnieuw uit te vinden, maar weet zich gehinderd door regeringsdeelname en een soms wurgende handtekening onder het regeer- en gedoogakkoord.

Maar misschien is de nood voor de PvdA nog wel hoger. Door een nipte verkiezingsnederlaag ten opzichte van de VVD grepen de sociaal-democraten nét naast regeringsdeelname. Normaal gesproken is de rol van grootste oppositiepartij een uitgelezen kans om de parlementaire en electorale positie te verbeteren. Maar het wil maar niet lukken. Sterker nog, in de peilingen staat de partij structureel op minder dan twintig zetels.

Daaruit is maar één conclusie te trekken: de PvdA is, zoals ze nu is, niet aantrekkelijk voor de kiezer. Dat komt niet door een brede steun voor het kabinetsbeleid onder de bevolking - dat wijzen de recente peilingen wel uit - maar door een gebrek aan 'smoel'.

Het is voor het overgrote deel van het electoraat volstrekt duister waar de PvdA voor staat. Dat is ook erg lastig uit te leggen, wanneer je van de daken schreeuwt dat het kabinet-Rutte een ramp is voor het land en zo snel mogelijk moet verdwijnen, maar het op cruciale momenten wel in het zadel houdt. Het is een spagaat die politici blijkbaar wel kunnen maken maar de bevolking niet.

In een dergelijke situatie zou je verwachten dat er met man en macht aan het herstel van de PvdA wordt gewerkt en er op het congres een nieuwe aanpak wordt voorgesteld. Die nieuwe aanpak kwam er deels wel, maar de verkeerde en op het verkeerde moment. Als panacee voor de electorale onzichtbaarheid kiest de PvdA ervoor de partij te imiteren die het wél goed doet in de peilingen: de SP.

De sociaal-democratie wil de boer op met een nieuwe partijvoorzitter, Hans Spekman, die je qua vorm en inhoud eerder bij de SP dan bij de PvdA zou verwachten (hoewel hij ook een hoog Jan Schaefer-gehalte heeft); door inhoudelijke samenwerking met deze partij en GroenLinks en met een van Emile Roemer geleend populisme ('Rutte zoekt het zelf maar uit'). Maar dat erf is al bezet; daar woont de SP. Al decennialang.

Wat de PvdA echt zou moeten doen, heeft ze in hoge mate nagelaten: inhoudelijk vernieuwen. Waar het CDA de dramatische verkiezingsnederlaag heeft aangegrepen voor 'herbronning', lijkt de PvdA op haar handen te zitten in plaats van deze uit de mouwen te steken. De partij lijdt zo onder het 'net niet'-syndroom (we zaten zo dicht bij de macht bij de laatste verkiezingen) dat ze vergeet dat ze bij die stembusgang flink verloor. Als je als regeringspartij én oppositiepartij niet gevonden wordt door het electoraat, moet je je eens flink achter de oren krabben.

Om door de kiezer gezien te worden, heb je een eigen gezicht nodig. Dat betekent: zorgen voor een aansprekend programma, een aansprekende lijsttrekker en een aansprekende fractie. Aan geen van deze drie voorwaarden wordt op dit moment in voldoende mate voldaan.

Cohen is te veel bestuurder om een echte politicus te zijn, de fractie bestaat uit vast en zeker goedwillende maar vooral onzichtbare Kamerleden en van een consistente lijn is wellicht wel sprake, maar deze is niet uit te leggen en blijkt gezien de peilingen niet erg wervend te zijn. De PvdA sleutelt wat aan de vorm - een wat fellere oppositie - en daarmee is het bekeken.

Dat is traditioneel de manier waarop de PvdA met een electorale crisis omgaat. Niet het product wordt tegen het licht gehouden, maar de verpakking. Met uitzondering van de 'Schuivende Panelen'-discussie van de jaren tachtig - die juist ruimte heeft geboden aan de groei van de SP door het loslaten van de 'ideologische veren' - denken de sociaal-democraten doorgaans dat de storm wel weer vanzelf gaat luwen.

Maar de tijden zijn veranderd, de PvdA is niet meer de enige natuurlijke partij om op te stemmen voor kiezers die een links beleid willen. Dat houdt in dat de PvdA een eigen gezicht moet creëren, de ideologische uitgangspunten van de sociaal-democratie moet gaan vertalen naar de samenleving en de kiezer anno nu - inderdaad, hetzelfde als waar het CDA mee bezig is, al is het te hopen dat het zich minder op 'hertalen' van oude begrippen concentreert en meer op het vernieuwen van de inhoud.

De PvdA heeft al bijna twee jaar laten lopen waarin ze, zonder regeringsverantwoordelijkheid, aan het moderniseren en verstevigen van de eigen positie had kunnen werken. Het is dan ook teleurstellend dat de partij in al die tijd niet veel verder gekomen is dan een uiterlijke transformatie tot een soort van SP-light, inclusief het 'verpopulismiseren' van politiek leider Cohen.

Ideologisch heeft de PvdA voldoende te bieden om, zonder leentjebuur te spelen bij een op dit moment populairdere partij, op eigen kracht de kiezer te zoeken en te vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden