Ombudsman Adri Vermaat

De portretfoto's van de MH17-verdachten verdienden meer journalistieke zorg

Adri Vermaat. Beeld Maartje Geels

Het is opgelegd pandoer dat het publiceren van portretfoto’s van verdachten in Trouw tot ­bezorgde en kritische lezersreacties leidt. Sommigen vinden dat de krant met het plaatsen van boevenfoto’s te veel meedeint op populistische golven. Anderen hebben twijfels over de meerwaarde van vaak nietszeggende ‘gezichten’ en er zijn lezers die menen dat de redactie zich minder moet laten leiden door misdaadhypes die andere media in gang zetten.

Over de publicatie van portretfoto’s van vier MH17-verdachten in Trouw van donderdag 20 juni deelden opnieuw enkele lezers hun zorg en ergernis. Ik praat bewust over ‘enkele’, algehele verontwaardiging is er niet. Dat lezers in telkens wisselende samenstelling bij iedere volgende gelegenheid niettemin hun ongenoegen over foto’s van verdachten uiten, wijst erop dat het meer is dan een incident. Privacy is een ­belangrijk en gevoelig onderwerp waaraan lezers van de krant hechten, ook wanneer dit mensen buiten de eigen kring betreft. Illustratief is een citaat uit een mail naar aanleiding van de portretfoto’s van de verdachten uit het MH17-dossier: ‘Hoe erg deze daad ook is, ze zijn nog maar verdachten. Ik heb altijd geleerd dat de basis van een rechtstaat is dat iemand onschuldig is tot de rechter, die over alle stukken beschikt, het tegendeel bewezen acht.’

Een gerechtvaardigde vraag is of een sterk veranderende mediacultuur niet bijdraagt aan de ‘inflatie’ van het privacyrecht van verdachten. Zo is het nog geen tien jaar geleden dat politie en het Openbaar Ministerie een felle discussie uitlokten door een site te openen waarop voor het eerst de volledige namen en foto’s van voortvluchtige veroordeelden en verdachten voorkwamen. Nu zijn namen van (gezochte) criminelen mede onder invloed van sociale media gemeengoed. Toch zei strafpleiter Gerard Spong al in Trouw van 7 januari 2010 over de kort tevoren gepresenteerde opsporingssite van het OM: “Vroeger kreeg je als verdachte nog een balkje voor de ogen. Nu is het haast ‘gewoon’ om belangrijke rechtsbeginselen van verdachten te schenden.” En, zei hij: “Door op een site hun namen en foto’s te plaatsen, handelt het OM onrechtmatig”. 

Verantwoording

De discussie over de aanvankelijk omstreden opsporingssite is lang en breed verdampt. Media, ook Trouw, maken er vaker of incidenteel gebruik van door vrijgegeven portretfoto’s van voortvluchtige verdachten te publiceren. Voor deze redactie geldt dat het gebruik tot een minimum beperkt blijft. Toen de krant op 23 augustus vorig jaar een foto plaatste van Jos B., de destijds nog voortvluchtige verdachte in de zaak Nicky Verstappen, legde de hoofdredactie in een begeleidende tekst verantwoording af aan de lezers. Ze liet ermee zien dat aan de publicatie een grondige journalistieke afweging vooraf was gegaan en dat plaatsing van B.’s foto een hoge uitzondering vormde.

Bij de foto’s van de MH17-verdachten ontbrak vorige week daarentegen een journalistieke verantwoording in de krant. Dat was opvallend en deed wat mij betreft enige afbreuk aan het vertrouwen dat lezers bij zulke uitzonderingen uitleg krijgen waarom tot het plaatsen van de portretfoto’s is besloten. Het dossier MH17 is met zijn tragiek weliswaar zo uitzonderlijk dat iedere vergelijking met een andere zaak op voorhand strandt. Maar het journalistieke principe van de omgang met verdachten verandert daar niet door. Waarom kiest de redactie ervoor een portretfoto van een voortvluchtige verdachte te publiceren, terwijl de krant op het gebied van privacy zeer ­terughoudend is, juist waar het verdachten betreft? Die vraag beantwoorden voorkomt ongemak bij lezers omdat zij een uitleg nu eenmaal op prijs stellen. Tegelijk dwingt het de redactie bij zulke uitzonderingen telkens opnieuw de afweging te maken of het spoor van politie en justitie moet worden gevolgd.  

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Reageren? Stuur een mail aan ­ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Het OM vervolgt vier verdachten van het neerhalen van MH17 voor moord

Het Joint Investigation Team (JIT) heeft vier verdachten met naam en toenaam genoemd in het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17, bijna vijf jaar geleden. Zij worden vervolgd wegens moord op 298 mensen. Het proces tegen hen begint volgend jaar in maart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden