Column

De politiek kan het weer niet laten

Het koopkrachtverlies is niet onverwacht, nu vrijwel alle pensioenfondsen in zwaar weer zitten. Beeld anp

De theorie kan nog zo mooi zijn, de politieke werkelijkheid is weerbarstiger. De theorie stelt dat er een mooie verdeling is tussen wat de overheid tot haar taak dient te rekenen en wat de individuele verantwoordelijkheid is van burgers. Maar wat nu als die theorie ertoe leidt dat in de praktijk van alledag het verschillende groepen duidelijk verschillend vergaat? In dit geval: als de inkomensverschillen, als ging het vanzelf, groeien?

De principiële reactie op een dergelijke ontwikkeling is niets doen. Het behoort immers niet tot de verantwoordelijkheid van de overheid. Maar zo kan je uiteindelijk niet redeneren. Het zou een klassiek liberale oplossing zijn, die ook bij de VVD tot afgrijzen zou leiden.

Koopkrachtverlies
Bij de voorbereidingen voor de begroting voor volgend jaar speelt echter iets anders. Het Centraal Planbureau meldde in augustus een mogelijke koopkrachtachteruitgang voor gepensioneerden van 0,7 procent. Aan de AOW kan dat niet worden toegeschreven, aangenomen dat het voorspelde koopkrachtverlies voor uitkeringen in het algemeen (van 0,1 procent) ook geldt voor de AOW.

Het verlies is niet onverwacht, nu vrijwel alle pensioenfondsen in zwaar weer zitten. Het is ook niet het eerste jaar dat het voor de ouderen slechter gaat. Het ABP, voor gepensioneerden bij de overheid, berekende dat zijn doelgroep sinds 2008 12 procent pensioen misliep doordat het fonds de pensioenen niet kon indexeren.

Beeld Maartje Geels

Overheidstaak
De reflex van de politiek is om daar wat aan te willen doen. Een begrijpelijke reflex, gezien de omvang van de bevolkingsgroep en het aantal jaren dat dit nu al speelt. Meer principieel gezien is het in strijd met hoe we de oudedagsvoorziening in dit land geregeld hebben.

De AOW is een overheidstaak. Het basispensioen biedt iedereen een, zij het zeer karig, gegarandeerd inkomen op latere leeftijd. Alles wat daarbij komt, een pensioen van een pensioenfonds en eigen vermogen, is geen overheidszaak. Je kunt het pensioen belastingvrij opbouwen, maar daar blijft het dan ook bij wat betreft de verantwoordelijkheid van de overheid.

Daarvoor compensatie bieden zet alles op zijn kop, hoe boos ouderen ook zijn, die zich gepakt voelen en dreigen met zijn allen op Henk Krol te stemmen. Door, mocht dat gebeuren, jaar op jaar compensatie te bieden wordt het risico van het private domein naar het publieke domein gebracht. In extremis geredeneerd: dient in dat geval de Nederlandse overheid in het kader van het Europees begrotingsbeleid buffers op te bouwen om dat risico tot in lengte van jaren af te dekken?

Staatspensioen
Vanuit pragmatisch politiek oogpunt bezien is de koopkrachtreparatie begrijpelijk, maar er kunnen uiteindelijk zeer gevaarlijke gevolgen aan vastzitten. Wat is uiteindelijk nog het verschil met een volledig staatspensioen?

Helaas wordt dit in de politiek niet benoemd. Koopkrachtplaatjes moeten plussen laten zien en geen minnen, dan is iedereen tevreden.

Iets soortgelijks dreigt nu te gebeuren in het belastingstelsel, met de overdraagbare basisaftrek. Die dient langzaam afgebouwd te worden, hetgeen uiteraard koopkrachtgevolgen heeft voor huishoudens met één inkomen. Volgens de berichten probeert het kabinet nu ook voor deze groep te voorkomen dat het koopkrachtverlies optreedt. Een met de aanvullende pensioenen niet geheel vergelijkbare zaak, maar ook hier mag je je afvragen waar ze mee bezig zijn. Het was de bedoeling vrouwen meer te prikkelen om de arbeidsmarkt op te zoeken, maar hoe groot blijft die prikkel als je belooft dat het in de portemonnee niet gevoeld zal worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden