OpinieVerantwoordelijkheid

De politie heeft de burger nodig om de rechtsorde te handhaven

null Beeld

Dat gevaarlijke rijgedrag van die vrachtwagenchauffeur moet zijn omgeving toch ook opgevallen zijn? Ook burgers hebben een verantwoordelijkheid als het gaat om de rechtsorde, niet alleen de politie, betoogt Jan Nap, lector Politieacademie.

Angst ondermijnt het gezag (Commentaar, 21 juli). De aanleiding voor het commentaar was dat de Rotterdamse politieleiding tot voorzichtigheid maande bij het controleren van de levensgevaarlijke vrachtwagenchauffeur. Het commentaar plaatst dit in een breder perspectief. De zorg wordt geuit dat door angst of onvermogen gezagsdragers hun functie niet waarmaken. Daardoor dreigt een wereld waarin gewelddadige criminelen de dienst uitmaken. Dat mag niet gebeuren in een rechtsstaat.

Dat voor het bestrijden van gevaarlijke, criminele uitwassen wordt gekeken naar de overheid, in het bijzonder naar de politie ligt voor de hand, maar heeft ook iets oppervlakkigs. Ik denk aan wat klassiek politiewetenschapper Egon Bittner opmerkte, namelijk dat de politie alleen effectief kan zijn in het handhaven van de rechtsorde als die rechtsorde gedragen wordt door de samenleving zelf. De politie is niet het fundament van de rechtsorde. Als mensen afzien van hun mogelijkheden en verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een leefbare ordening, verdwijnt die orde.

De moed van die enkeling kunnen we allemaal gebruiken

Uiteraard kan en moet de politie meer doen, maar dat zal pas vruchtbaar zijn als ook niet-gezagsdragers, burgers, zelf bijdragen. Bittners waarneming leidt tot een perspectiefwisseling. De blik wordt op de samenleving gericht, op ons eigen handelen. Dat geeft te denken. De gewelddadige crimineel, de gevaarlijke vrachtwagenchauffeur, de corrupte douanier leven niet op zichzelf, maar zijn ingebed in een gemeenschap en worden daardoor gedragen of gedoogd.

Ik houd het voor mogelijk dat het gedrag van de chauffeur ook anderen is opgevallen, wellicht is er hoofdschuddend over gesproken? Voordat het zich openbaart en de politie in beeld komt, hebben vermoedelijk anderen – ouders, broers, zussen, buurtbewoners, vrienden – jongeren zien afglijden. Het lijkt mij niet onwaarschijnlijk dat er, voordat de ‘corrupte douanier’ gepakt wordt, door anderen al iets vreemds werd gezien. Cocaïne en pillen gaan niet op zoek naar klanten, gebruikers gaan op zoek naar cocaïne en pillen. In het bedrijfsleven kunnen ‘raadselachtige’ constructies de winst op vreemde wijze opjagen. Als er sprake is van uitwassen, is er ook sprake van ‘wassen’, groeien, vruchtbare bodem. De vraag is hoe wij onze mogelijkheden benutten, of durven benutten. Het gaat deze weken over de voorbeeldige moed van een enkeling. Die moed kunnen we allemaal wel gebruiken.

Lees ook:

Klokkenluider: Politie kreeg de opdracht levensgevaarlijke truckchauffeur niet meer te controleren

De vrachtwagenchauffeur die verdacht wordt van het doodrijden van een motoragent, blijkt al eerder, in 2015, een agent na een aanrijding zwaar te hebben verwond. Bovendien veroorzaakte hij vorig jaar zomer een dodelijk ongeval met een 79-jarige fietsster uit Hellevoetsluis.

Als angst in het politiekorps sluipt, verliest de overheid grip op de criminaliteit

Verval van overheidsgezag is ook zichtbaar als een levensgevaarlijke vrachtwagenchauffeur zijn gang mag gaan, omdat de politie niet durft in te grijpen. Dat mag niet gebeuren in een rechtsstaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden