Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De 'plakkerige lonen' van Keynes bewegen nauwelijks mee met de arbeidsmarkt

Opinie

Irene van Staveren

Irene van Staveren © Maartje Geels
column

Er is een tekort aan loodgieters en onderwijzers. De eersten werken voor zichzelf of voor bedrijven. Degenen die lesgeven in het basisonderwijs worden betaald door de overheid. 

Om voldoende loodgieters in dienst te hebben verhogen hun werkgevers het loon. Onderwijzers vragen al langer om loonsverhoging maar na een bescheiden verhoging stokt dat. 

Lees verder na de advertentie

Sommige gemeenten hebben met zo'n groot tekort aan onderwijzend personeel te kampen dat ze daarom hun heil zoeken in betere secundaire arbeidsvoorwaarden - ook een soort beloning. Amsterdam biedt nu betaalbare huurwoningen aan als onderwijzers kiezen voor een baan aan een Amsterdamse basisschool. Want voor een onderwijzerssalaris kun je in de hoofdstad geen huur- of koopwoning vinden.

Schaarste

Betekenen deze stijgingen in loon en arbeidsvoorwaarden nu dat werknemers niet betaald worden naar hun productiviteit maar op basis van de schaarste op de arbeidsmarkt? Dat is te makkelijk geconcludeerd. Schaarste leidt in de private sector vaak tot meer loon. Maar het omgekeerde is niet waar: wanneer er een overschot is in een bepaald beroep, met veel werklozen, gaan de lonen niet omlaag. Dat mag simpelweg niet vanwege wettelijke afspraken zoals het minimumloon en bindende collectieve arbeidsovereenkomsten (cao's). 

'Plakkerige lonen' bewegen nauwelijks mee met de arbeidsmarkt

En zoals het voorbeeld van de onderwijzers laat zien, gaat het loon in de collectieve sector niet zo sterk omhoog, ondanks vele vacatures. Dat is omdat er maar één werkgever is en de loonkostenstijging dus niet kan worden uitgesmeerd over meerdere werkgevers. De minister heeft daar niet voor begroot (hoewel dat bij het huidige lerarentekort natuurlijk wel verstandig was geweest). 

Plakkerig

De Engelse econoom Keynes heeft een mooie term bedacht voor het zo weinig meebewegen van lonen met schaarste op de arbeidsmarkt: plakkerige lonen. Daarbij doemt bij mij altijd het beeld op van een oude tube Bison Kit waar slechts met de grootste moeite nog wat donkergele lijm uit te persen valt, die daarna meteen in een draderige klont vastkleeft aan wat nou juist niet met lijm ingesmeerd moest worden.

Terug naar loon en werk. Is het niet zo dat loon ook afhangt van de arbeidsproductiviteit? Ook dit is maar gedeeltelijk waar. Arbeidsproductiviteit bestaat uit twee zaken: hoe hard en lang je werkt aan de ene kant en hoe kapitaalintensief je werk is aan de andere kant. Als je met twee breinaalden een trui breidt en je wilt maximale productiviteit - de trui zo snel mogelijk afhebben om aan de volgende te kunnen beginnen - moet je simpelweg heel snel breien en pauzes overslaan en lange dagen maken. Maar je zult nog steeds minder loon krijgen dan degene die in een breifabriek de computer-aangestuurde breimachines onder beheer heeft. Die produceert ettelijke truien per uur.

Geen formule

Hoe verhouden schaarste en productiviteit zich dan tot het loon? Dat is een goeie vraag en na een verhit debat, lang geleden, heeft de Keynesiaanse school gewonnen - echter zonder dat de economen in de VS dat toe wilden geven. 

Het antwoord was dat daar geen formule voor bestaat: er is geen economische wetmatigheid voor. Want loon wordt vooral bepaald door de onderhandelingsmacht van arbeid, vaak via vakbonden, tegenover werkgevers. Dat verklaart waarom al jaren de arbeidsproductiviteit in ons land gestaag toeneemt maar de lonen veel minder zijn gestegen. Die breuk moet worden gelijmd.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees hier eerdere afleveringen.

Lees ook: Door schaarste aan technici schiet hun loon omhoog

Goed nieuws voor vakmensen, slecht nieuws voor kleine bedrijven. Door schaarste op de arbeidsmarkt stijgen de lonen in de technieksector fors

Deel dit artikel

'Plakkerige lonen' bewegen nauwelijks mee met de arbeidsmarkt