OpiniePublieke Omroep

De oververtegenwoordiging van rechts past niet bij een goed functionerende, onafhankelijke publieke omroep

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Media, ook de publieke omroep, verwaarloosden hun verantwoordelijkheid in het democratisch proces. Te veel aandacht ging naar rechts. Meer balans is nodig , meent Wim Bekkers, die jarenlang werkte bij de publieke omroep.

De rol van nieuwsmedia is van doorslaggevend belang voor het democratisch proces, ook in ons land. Woorden en zeker beelden doen ertoe. Media hebben impact op het doen en denken van mensen, dat toont wetenschappelijk onderzoek aan. Het doet er dus toe hoe zij zich opstellen en invulling geven aan hun rol. Daarmee dragen zij een grote verantwoordelijkheid.

Dat geldt voor on- en offline media in het algemeen, maar heel specifiek voor de publieke omroep, die een bijzondere taak heeft. In het missiestatement staat het heel helder omschreven:

-wij – de Nederlandse Publieke Omroep – weerspiegelen de vele stromingen in de samenleving;
-wij staan echt open voor alle geluiden in de samenleving;
-wij brengen het hele verhaal;
-wij zijn een bindende factor in onze pluriforme samenleving;
-wij zijn van iedereen en voor iedereen.

Dit klinkt mooi en veelbelovend, maar de praktijk blijkt voorafgaand aan de recente verkiezingen voor de Tweede Kamer heel anders. Gelet op de taak en uitgangspunten van de publieke omroep zou je een gebalanceerde politieke nieuwsvoorziening verwachten, waarin de verschillende politieke stromingen op eerlijke en proportionele wijze aandacht krijgen. Volgens verschillende wetenschappelijke onderzoeken is daarvan geen sprake is geweest.

Uiterst rechts en mannelijk

(Uiterst)rechtse partijen en politici – met name mannen – domineerden de afgelopen weken zwaar in televisie- en radioprogramma’s. Politicoloog André Krouwel van de Vrije Universiteit deed samen met de Universiteit Utrecht en Beeld & Geluid onderzoek. Zij constateren dat in radio- en tv-programma’s van de publieke omroep (uiterst-)rechts driemaal zoveel tijd en aandacht kreeg als linkse partijen.

Krouwel wijst erop dat media in de wijze waarop en mate waarin zij verslag doen de verkiezingsuitslag beïnvloeden. Een gelijk speelveld is daarom belangrijk en hij stelt specifiek voor de publieke omroep regels voor, zodat er tijdens campagnes een betere balans komt in media-aandacht voor de lijsttrekkers.

Ook Léonie de Jonge, politicoloog aan de Rijksuniversiteit Groningen, onderzocht de recente verkiezingscampagne en concludeerde dat de nieuwsmedia buitenproportionele aandacht besteedden aan radicaal rechts. Vooral live- praatprogramma’s maken zich er schuldig aan. De Jonge ziet – sinds Pim Fortuyn – de neiging om rechts te overcompenseren en met fluwelen handschoenen te benaderen. Media-aandacht heeft invloed op de verkiezingsuitslag, benadrukt ook deze wetenschapper.

Haaks op principes

Daarmee laten nieuwsmedia – en zeker de publieke omroep – hun verantwoordelijkheid liggen. De tijd en aandacht die ingeruimd wordt voor de verschillende politieke stromingen en partijen, is in onbelans. Een pijnlijke situatie, met name voor de publieke omroep. Want de gemaakte keuzes staan haaks op de principes die men voorstaat.

De vraag is welke mechanismen hieraan bijdragen. Staat de rechterflank borg voor zoveel meer nieuwswaardig nieuws? Ik vrees dat er iets anders speelt. Dat is de hang, ook bij de publieke omroep, naar gooi- en smijtwerk, naar emotie, naar controverse. Want dat trekt de aandacht.

Deze ongebalanceerde keuzes dragen bij aan een onbalans in het democratische proces. Bepaalde groeperingen krijgen, ten koste van andere, te veel ruimte, zendtijd en aandacht, en worden vaak ook nog kritiekloos, ofwel volstrekt niet-journalistiek, benaderd. Uit angst voor het grommende twitterclubje?

Dat past zeker niet bij een goed functionerende, onafhankelijke publieke omroep, als belangrijke factor in het politieke proces. Goede journalistiek staat voor een kritische en open benadering, consequent naar elke partij en gesprekspartner, waarbij geen enkele stroming wordt bevoordeeld. Laten we zorgen voor de broodnodige balans in de politieke nieuwsvoorziening.

Lees ook:

Rechts kaapt niet alleen de inhoud van het gesprek, maar ook de vorm

Een paar dagen voor de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen schreef de NOS dat de rechtse partijen, die op dat moment ongeveer de helft van de zetels hadden in de Tweede Kamer, in de media drie keer zoveel aandacht kregen als de linkse. (Ook werden vrouwelijke lijsttrekkers minder vaak uitgenodigd.) De verkiezingsuitslag lijkt dat te reflecteren.

Dwing media om beter na te denken over de keuze voor gasten en experts

Redacties van talkshows vinden dat ze goed scoren op het aandeel van mensen van kleur en van vrouwen onder hun gasten. De cijfers geven een ander beeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden