ColumnStevo Akkerman

De ouderenhuisvesting van nu berooft mensen van de wil om te leven

Kwetsbare gesprekken zijn het, de interviews in deze krant met mensen die hun leven voltooid achten. Je treedt als lezer binnen in het wankele bestaan van een ander en het voelt haast als een stap te ver, zo vergaat het mij tenminste. Omdat je je onvermijdelijk een oordeel vormt over de doodswens van de geïnterviewde, terwijl je tegelijkertijd weet dat je daar van af moet blijven – wat kun je erover zeggen? Niets.

Vrijdag kwam de 77-jarige Lies Hutters uit Amsterdam aan het woord, ze vertelde over de verschraling van haar sociale leven. “Ik zat op een bankje in de Beethovenstraat, het was hartstikke mooi weer, maar ik kon nergens naartoe. Ik was al bij iedereen langs geweest. Toen dacht ik: wat doe ik hier, ik ga naar huis.” Ze hadden, zegt ze even later, de bejaardenhuizen nooit weg moeten doen, daar had ze misschien wel willen wonen, al kwam je dan ‘tussen de oudjes’ te zitten. En als interviewer Marten van de Wier haar vraagt hoe zo’n bejaardenhuis eruit zou moeten zien om haar nog even door te willen laten leven, antwoordt ze: “Met veel zelfstandigheid, en dat je toch een beroep kan doen op zorg, als er iets is”.

Daar benoemt ze dus, op de meest schrijnende wijze, het gevolg van het gat dat is geslagen in de ouderenhuisvesting; het berooft mensen van de wil om te leven. In de ban geraakt van het handige idee dat iedereen verantwoordelijk is voor zichzelf, heeft de overheid ouderen gedwongen veel langer thuis te wonen. De mengvorm tussen zelfstandig wonen en het verpleeghuis is weggebonjourd, en daar zit je dan, op je bankje in de Beethovenstraat. Ik weet wel dat het traditionele bejaardenhuis ook geen walhalla was – daar moet je nooit terechtkomen, zei mijn moeder, voordat ze er terechtkwam – maar dat is het punt niet. Het punt is of we als samenleving een leefwaardige omgeving willen creëren voor ouderen. Of niet.

Zo’n omgeving zal niet alle problemen wegnemen, de ouderdom zal met gebreken blijven komen, en de behoefte aan een zelfgekozen dood zal niet verdwijnen. Maar het geeft wel te denken als directeur Liane den Haan van ouderenorganisatie Anbo het volgende zegt: “De aandacht voor het waardig sterven gaat ten koste van de aandacht voor het waardig ouder worden.” Dat citaat is afkomstig uit de Volkskrant, die beschreef hoe mooie kleinschalige projecten worden gesmoord in onwil en bureaucratische tegenwerking. Gemeenten verkopen hun grond liever aan commerciële projectontwikkelaars, die luxe appartementen of eengezinswoningen bouwen. Daar valt meer aan te verdienen dan aan de vormen van ‘collectieve zelfstandigheid’ die worden opgezet door clubs als Thuishuis of Knarrenhof, waar ouderen precies vinden wat ze nodig hebben. Een eigen stek, maar met gemeenschappelijke voorzieningen en vanzelfsprekende contacten met leeftijdsgenoten.

Je zou het een bejaardenhuis kunnen noemen, als dat niet zo ouderwets klonk. Misschien is ‘voltooid wonen’ wel wat.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden