Opinie

De ons-kent-ons-cultuur in het onderwijs eist een krachtig extern toezicht

Leerlingen van het VMBO Maastricht op het station van Den Haag onderweg naar onderwijsminister Arie Slob. Beeld ANP

Als de situatie met de vmbo-school in Maastricht iets blootlegt, dan is het wel het opnieuw falen van interne toezichthouders bij onderwijsinstellingen, meent econoom en jurist Antonie Kerstholt.

Iedereen is in rep en roer. De raad van toezicht van een vmbo-school in Maastricht heeft gefaald door te weigeren een tekortschietende bestuursvoorzitter de wacht aan te zeggen. Een school waar ernstige misstanden zijn ontdekt terwijl de raad als werkgever de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs draagt. En toch is dit geen nieuwe ontwikkeling.

Na een groot fraudeonderzoek onder hbo-instellingen bepaalde de Raad van State in 2008 bij een vonnis in hoger beroep dat een grote hbo-instelling in Groningen ten onrechte een groot bedrag aan subsidies had ontvangen. Zij moest die gelden terugbetalen. Meerdere hbo-instellingen hadden zich destijds schuldig gemaakt aan deze inschrijvingsfraude.

De verantwoordelijke bestuursvoorzitter van voornoemde onderwijsinstelling mocht van zijn werkgever (de raad van toezicht) ondanks dit ernstig disfunctioneren gewoon blijven zitten en is nog steeds in functie. Hij stapte ook zelf niet op.

Dat is niet de enige opmerkelijke overeenkomst met de bestuursvoorzitter van de school in Maastricht. Toeval of niet; ook hier betreft het een huidig lid van de Eerste Kamer. Opnieuw een bewijs dat als het gaat om het geven van ontslag er met twee maten wordt gemeten, afhankelijk van wie je formele werkgever is.

Slecht functionerende bestuurders worden ontzien bij het nemen van sanctiemaatregelen terwijl gewone werknemers bij het minste of geringste te maken kunnen krijgen met ontslag. En dat verschil in de toepassing van ons arbeidsrecht en deze toezichthoudende cultuur op onderwijsinstellingen verander je niet zo snel.

Lapmiddel

De minister kan een raad van toezicht opdracht geven om een bestuurder te ontslaan. Dat is de aanwijzingsbevoegdheid, welke wettelijk is geregeld. Dat blijft een lapmiddel als een raad van toezicht (de interne toezichthouder) zelf niet ingrijpt bij ernstige misstanden binnen de instelling. Aan de minister is het dan na onderzoek van de Onderwijsinspectie (de externe toezichthouder) om datgene te doen wat feitelijk tot de werkgeverstaak behoort van de raad van toezicht.

Dat is bizar te achten en kan alleen maar meer aanleiding zijn om behalve de bestuurder ook de raad van toezicht te ontslaan. Deze instellingen worden immers met veel gemeenschapsgeld gefinancierd.

Als aantoonbaar het interne toezicht in het onderwijs tekortschiet in de uitoefening van zijn werkgeversrol als gevolg van een te dominante ons-kent-ons-cultuur, is de overheid verplicht om meer en intensiever te controleren en te handhaven. En derhalve minder het accent te leggen op een losser extern toezicht en meer advisering. Dat laatste vereist immers dat de overheid er blind op moet kunnen vertrouwen dat door een raad van toezicht zonder aanzien des persoons direct wordt ingegrepen als dat nodig is.

Vrijheid niet aan kunnen

Die vrijheid kunnen raden van toezicht niet aan zolang de negatieve effecten van de ons-kent-ons-cultuur niet volledig zijn uitgebannen. Hoe ver die negatieve effecten kunnen gaan toont het navolgende wel aan. In de openbare jaarrekening 2008 van de hiervoor genoemde hbo-instelling in Groningen is geen woord gewijd aan de inschrijvingsfraude. Terwijl deze fraude wel een aanzienlijk financieel gevolg had voor deze instelling. Dat in een officiële jaarrekening verzwijgen wordt kennelijk als normaal beschouwd. En dat is het niet.

Een reden temeer voor een direct terugdraaien van recent gewijzigd beleid in het externe toezicht van de overheid op de onderwijssector.

Lees ook:

Hoe de examencrisis in Maastricht zich jarenlang opbouwde

Dat er in de examendossiers van het VMBO Maastricht ‘duizenden tekortkomingen’ zouden worden geconstateerd kon niemand zien aankomen. Maar dat het mis was op de school, dat wist de stad al jaren.

Leraren de schuld geven van examendrama: je moet maar durven

Bij het diplomadrama in Maastricht ontwaarde wiskundeleraar René Kneyber een uitgekiende, duurbetaalde handen-wassen-in-onschuld-strategie van het bestuur: alle docenten wegzetten als onnozele halzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden