null Beeld

ColumnSylvain Ephimenco

De Nederlandse volksaard bestaat niet? Miljoenen pagina’s zijn voor niets geschreven!

In een opzicht was het voorbije weekeinde toch een beetje historisch. En dat lag aan één zinnetje dat gedurende twee dagen op de Trouw-site stond: ‘Er bestaat helemaal niet zoiets als volksaard’. Het zinnetje was zo definitief, onherroepelijk en onwrikbaar dat er geen discussie mogelijk leek. De breuk met een fout verleden was hiermee bezegeld.

Je kon erop klikken en het leidde naar een artikel dat ook in de bijlage Tijdgeest was afgedrukt. Ik schrok want ik besefte ineens hoe ik al die jaren van mijn verblijf in Nederland was misleid. Ik dacht de eigenheid van dit volk na vier decennia redelijk te hebben doorgrond, maar er bestaat helemaal geen nationale identiteit en het begrip ‘volksaard’ is een hol vat vol gebakken lucht.

Voor honderden zo niet duizenden Nederlandse of buitenlandse intellectuelen, schrijvers, historici, allang gestorven of nog levend, is het veel erger. Ik heb het over grote namen als Johan Huizinga, Rob van Ginkel, Herman Pleij, Willem Frijhoff, Simon Schama, Ernest Zahn, om maar een handjevol denkers te noemen uit het veel grotere leger sommiteiten, zij die in de loop der jaren een Nederlandse volksaard bestudeerden die in werkelijkheid niet bestaat. Honderden boeken en miljoenen pagina’s voor niets geschreven!

Taal, symbolen en tradities

En wat te denken van het lijvige werk van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) getiteld Denkend aan Nederland (2019) dat de Nederlandse volksaard behandelt? Hierover schreef de regering in een brief: ‘Uit het onderzoek blijkt dat een groot deel van de Nederlanders van mening is dat er een Nederlandse identiteit bestaat en dat we het daar in grote mate over eens zijn’.

Als kenmerken voor die identiteit worden genoemd: de taal, symbolen en tradities, burgerlijke vrijheden, democratie en gelijke rechten. En met nog veel meer (sociologische) kenmerken vormen ze de contouren van de Nederlandse volksaard. Maar ook het SCP zat kennelijk fout.

Het zinnetje leidde dus naar het artikel in Tijdgeest met als kop: ‘Weg met de volksaard!’ Ik begon te twijfelen: hoe kun je iets dat niet bestaat toch weg willen krijgen?

Een enigszins amusant pamflet

Ik las dat ‘volksaard’ in de jaren dertig quasi synoniem was met ‘fascisme’ en nu neigde naar ‘racisme’. Wat in de conclusie van het toch enigszins amusante pamflet de lezer alsnog werd ingepeperd: ‘Dan is de volksaard een excuus om niet naar onszelf te hoeven kijken en een vorm van alledaags racisme’. Wie zijn identiteit, eigenheid, volksaard koestert, wie een stevig zelfbeeld cultiveert, is dus bezig de Homo Universalis uit de geïdeologiseerde draaiboeken, evenals de Ander, te ontkennen. Volksaard als bouw- en hoeksteen van het vaderlandse ‘institutioneel racisme’.

En plots moest ik denken aan een zin uit Het Nederlandse onbehagen (1991) van emeritus hoogleraar historische Nederlandse letter­kunde Herman Pleij die modieuze en weldenkende zelfhaters in dit boek toen fijntjes railleerde: ‘Zo zitten we in Nederland met een sterke geprofileerde nationale identiteit, die bestaat uit de afwijzing daarvan’.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden