Opinie Mensenrechten

De Nederlandse staat laat staatlozen maar bungelen

Woonruimte van een staatloze in Utrecht. Beeld Werry Crone

Het Institute on Statelessness and Inclusion (ISI) begint vandaag met UNHCR Nederland en Steunpunt Vluchtelingen een petitie met een oproep aan de Nederlandse overheid om eindelijk de belofte na te komen het beleid voor staatloze inwoners te verbeteren. 

Nederland telt officieel zo’n 13.000 staatloze inwoners – mensen zonder nationaliteit. Maar ook 43.000 mensen met een ‘onbekende nationaliteit’ wonen in ons land, van wie een onbekend aantal in feite staatloos is maar daar niet het bewijs voor kan leveren dat door de overheid gevraagd wordt. Want hoe laat je zien dat je iets niet hebt?

Staatlozen die niet erkend zijn kunnen de speciale regels om staatloosheid op te lossen niet inroepen. Een erkende staatloze kan bijvoorbeeld naturaliseren tot Nederlander zonder buitenlands paspoort te overhandigen (want dat is er niet) en een in Nederland geboren staatloos kind mag na drie jaar al de nationaliteit via een simpele procedure aanvragen en kan opgroeien als Nederlander. Maar dat werkt allemaal pas als de erkenning van staatloosheid op orde is – en dat is voor velen helaas niet zo.

Daarnaast leeft er nog een onbekend aantal staatlozen zonder verblijfsvergunning in Nederland van wie de situatie nog schrijnender is: ze hebben geen ander land waar ze naartoe kunnen, maar mogen hier ook niet blijven. Een procedure om ze uit deze situatie te helpen, zoals in een aantal andere Europese landen wel bestaat, kennen we in Nederland (nog) niet.

Conceptwetgeving grotendeels een symboolmaatregel

In 2014 beloofde toenmalig staatssecretaris van veiligheid en justitie Fred Teeven hier iets aan te doen. Daarvoor al hadden de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken en het College voor de Rechten van de Mens deze problemen opgemerkt en de overheid herinnerd aan de juridische verplichtingen die voortvloeien uit internationale verdragen waar Nederland partij is.

Er werd al vrij snel advies ingewonnen bij experts over welke nieuwe wetgeving er moest komen, wat ook leidde tot een wetsvoorstel dat in 2016 gepresenteerd werd voor openbare consultatie. Maar de conceptwetgeving stuitte op veel kritiek omdat die – kort samengevat – grotendeels een symboolmaatregel inhield en in de praktijk voor weinig staatlozen iets zou oplossen.

Ondertussen bevestigden Nederlandse rechters dat staatlozen allerlei moeilijkheden ondervinden en dat nieuwe wetgeving vereist is alvorens ze daar iets aan kunnen (of willen?) doen. Vijf verschillende internationale mensenrechten-‘inspecties’ tikten Nederland ook op de vingers – recentelijk nog de VN-rapporteur voor racisme die na haar bezoek afgelopen maand haar zorgen uitte over het staatlozenbeleid.

Na Kamervragen van Bram van Ojik (GroenLinks) over het uitblijven van het wetsvoorstel over het vaststellen van staatloosheid gaf de huidige staatssecretaris van justitie en veiligheid Ankie Broekers-Knol in juli aan dat er aan een voorstel gewerkt wordt. Een vernieuwd tijdpad werd echter niet gegeven.

Beetje gênant dat het zo lang duurt

Vijf jaar en negen waarschuwingen later stuiten staatlozen dus nog steeds op dezelfde obstakels – voor erkenning van hun status, legalisering van verblijf, bescherming tegen langdurige vreemdelingendetentie, toegang tot een ID- kaart of het aanvragen van de Nederlandse nationaliteit. Dit terwijl de juridische verplichting en de publieke belofte er is om het wel te regelen.

Maar zelfs al ging het hier om een minder zwaarwegend belang, wordt het eigenlijk ook niet een beetje gênant dat het allemaal zo lang duurt? De overheid is in gebreke en voor onze rechtsstaat is het van belang dat niet nog langer links te laten liggen.

De volgende internationale mensenrechteninspectie staat al in de agenda – door het VN-Kinderrechtencomité dat hierover al vragen heeft gesteld. Inmiddels wachten veel te veel mensen, onnodig en veel te lang op de hulp waar ze recht op hebben. Daarom begint het ISI vandaag met UNHCR Nederland en Steunpunt Vluchtelingen een petitie met een oproep aan de Nederlandse overheid om eindelijk de belofte na te komen het beleid te verbeteren. 

Lees ook:

UNHCR: Nederland moet ruimhartiger worden voor staatlozen

Nederland moet meer doen om staatloze mensen te helpen en te beschermen, zegt Carol Batchelor van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Het is tijd om internationale afspraken na te komen.

Waarom moet er eigenlijk een vingerafdruk in je paspoort?

De vingerafdruk in het paspoort wordt nauwelijks gebruikt. Nederland is kritisch over het opslaan van de afdrukken, maar staat tamelijk alleen in Europa.

Uitspraak Raad van State biedt hoop aan staatloze asielzoekers die in juridisch limbo belanden

Afgewezen staatloze asielzoekers kunnen hoop putten uit een uitspraak van de Raad van State. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden