Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De naakte vernietiging van een persoon is niet zo eenvoudig

Opinie

Bert Keizer

© Trouw
Column

In Trouw van vorige week zaterdag schreef Stijn Fens over de manier waarop Mies Bouwan stierf. Of verondersteld wordt te zijn gestorven. We waren er niet bij. Stijn schrijft: 'Maar het mooiste geschenk aan het volk dat zo van haar hield, was misschien toch wel de manier waarop ze uit de tijd stapte. Gewoon op je 88ste op bed gaan liggen en gaan. Dat is nou de kunst van het sterven.'

Ik vind 'stervenskunst' een overschatte vaardigheid, want doodgaan lukt iedereen. Maar zo eenvoudig als Stijn het neerzet is het nou ook weer niet. Er zijn heel veel hoogbejaarden die maar wat graag 'gewoon op bed willen gaan liggen en gaan'. Maar daarmee gaan ze nog niet.

Lees verder na de advertentie

Mijn vader stierf toen hij 87 was, maar die laatste anderhalf jaar van zijn leven had hij denk ik graag laten zitten. Hij ging op het laatst naar mijn inschatting erg vaak naar bed met in zijn hoofd het oude grapje: 'Als ik morgen dood wakker word dan is het mij best'.

Wat kijk je moeilijk. Het is heel simpel. Dood is dood. Leven is leven. Meer is het niet

Mevrouw H., een patiënt die ik jarenlang kende in het verpleeghuis, smeekte God de laatste jaren regelmatig om de dood. Ze had er ook wel een verklaring voor waarom het er maar niet van kwam: "God is een man, die luisteren toch niet." Maar goed, we weten niet precies hoe makkelijk Mies Bouwman is gestorven, maar als het ging zoals het wordt beschreven dan was dat toch eerder stervensmazzel dan stervenskunst.

In Medisch Contact van vorige week las ik een heel ander staaltje van stervenskunst. Een huisarts vertelt daar over een schokkende belevenis tijdens de euthanasie bij een oudere vrouw die aan alle voorwaarden voldeed. De arts had aangegeven dat hij bij voorkeur gebruik maakt van het drankje. Een voorkeur die ik deel.

En dat is niet omdat ik daarbij aan de stervende man of vrouw denk, maar omdat ik aan mezelf denk. Ik vind het prettiger als mensen het echt zelf doen. Deze collega vindt dat ook. Toch laat je ook in dat geval een infuus plaatsen zodat je alsnog van de injectie gebruik kunt maken als de man of vrouw in kwestie niet binnen een half uur tot drie kwartier overlijdt.

Toen de arts binnenkwam met het drankje besefte hij dat ze dat eigenlijk niet wilde. Ze was niet erg meevoelend naar hem toe, want ze zei: "Wat kijk je moeilijk. Het is heel simpel. Dood is dood. Leven is leven. Meer is het niet." Vervolgens verklaarde ze dat ze het drankje niet kon drinken want ze had keelpijn, kon niet goed rechtop zitten, haar rechterhand was een probleem en er was toch een infuus ingebracht? Hij herinnerde haar aan hun afspraak. "Afspraak? Wat kan mij die afspraak schelen. Sodemieter op!" En ze draaide haar gezicht naar de muur toe.

Natuurlijk waren er anderen aanwezig. De arts ging, volledig uit het lood geslagen, naar zijn praktijk om de injecties alsnog klaar te maken. Zijn emotie was niet langer die van de invoelende hulpverlener.

Het hele tafereel werd door het grove gedrag van de vrouw ontdaan van de gebruikelijke positieve gevoelens bij alle deelnemers. De arts ervoer hoe hij door haar gedrag werd geconfronteerd met de ware gedaante van euthanasie: 'de naakte vernietiging van een persoon'. Omdat ik zelf nogal eens met euthanasie te maken heb lees ik zoiets met de nodige huiver. Want dit kan mij ook overkomen.

Het is wel iets dat alleen maar doenlijk is voor de arts als er enige wederzijdse warmte is

Het is misschien dienstig om er hier nog eens op te wijzen dat euthanasie geen normaal medisch handelen is. Het zit zeer uitdrukkelijk niet in het standaardpakker van de arts.

Dat wil onder andere zeggen dat elke arts euthanasie mag weigeren zonder enige uitleg. Je hoeft je als arts tegenover niemand te verantwoorden als je het niet wilt doen.

Maar als je het wel doet dan zijn de juridische voorwaarden het minst ingewikkeld. Een niet te plannen of te garanderen of te eisen voorwaarde is dat er een zekere sympathie moet bestaan tussen de arts en de zieke.

Niet overdrijven, het gaat niet om een daad van belangeloze liefde, maar het is wel iets dat alleen maar doenlijk is voor de arts als er enige wederzijdse warmte is.

Zonder dat gevoel wordt het, in de woorden van mijn collega: 'de naakte vernietiging van een persoon'.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. U vindt zijn columns in dit dossier.

Deel dit artikel

Wat kijk je moeilijk. Het is heel simpel. Dood is dood. Leven is leven. Meer is het niet

Het is wel iets dat alleen maar doenlijk is voor de arts als er enige wederzijdse warmte is