Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De machtspositie van de man lijkt het gevolg van een evolutionaire mismatch

Opinie

Mark van Vugt

Mark van Vugt © Trouw
Hoofdzaak

Bent u van mening dat vrouwen te snel beledigd zijn? Vindt u dat vrouwen onschuldige opmerkingen van mannen vaak uitleggen als seksuele intimidatie?

Is het antwoord op beide vragen 'ja', dan scoort u hoog op een seksisme-test. Seksisme, discriminatie van mensen op basis van hun geslacht, is een belangrijk probleem omdat het kan aanzetten tot seksueel geweld. Internationaal onderzoek laat zien dat ongeveer 30 procent van de vrouwen te maken heeft met seksueel geweld. De hoogste percentages geweld tegen vrouwen vinden we in Afrika en Zuid-Amerika, maar ook in Europa en de VS wordt ongeveer 1 op de 5 vrouwen het slachtoffer. Niet voor niets heeft de #MeToo-campagne een gevoelige snaar geraakt. Maar waar komt seksisme vandaan en wat kunnen we er aan doen?

Lees verder na de advertentie

Een evolutionair psychologische theorie stelt dat seksisme het gevolg is van het leven in een patriarchale samenleving, waarin mannen het voor het zeggen hebben. Patriarchale maatschappijen zijn evolutionair nieuw. Ze zijn pas zo'n 12.000 jaar geleden ontstaan, met de landbouwrevolutie, toen landerijen moesten worden bewerkt met fysieke kracht en bezittingen zoals grond werden overgedragen in de mannelijke lijn. Vrouwen verhuisden naar de boerderij van hun man en werden daar als een soort broedmachine behandeld. De vrouwen hadden meestal geen eigen familieleden in de buurt om zich te beschermen tegen seksuele intimidatie.

Hoe anders zag de positie van de vrouw eruit in de lange periode vóór de landbouwrevolutie, de beroemde 99 procent van onze geschiedenis die de mens in eenvoudige jagers-verzamelaarsgroepen doorbracht. Volgens antropologen waren deze samenlevingen egalitair, mannen en vrouwen werkten samen op basis van gelijkwaardigheid en seksueel geweld tegen vrouwen bleef beperkt. Mocht het toch voorkomen, dan had de vrouw altijd de optie om weg te gaan en zich aan te sluiten bij de eigen familiegroep.

De populariteit van mensen als Thierry Baudet kan verklaard worden uit de frustratie van mannen met deze nieuwe werkelijkheid

Chimpanseemannetjes

Onze neefjes, de chimpansees, laten zien wat er gebeurt als vrouwen niet weg kunnen. Zij leven ook in een patriarchale samenleving waarin de vrouwtjes van groep wisselen en belanden in groepen waarin de mannetjes familie van elkaar zijn en elkaar dus helpen. Chimpanseemannetjes zijn gewelddadig tegen de vrouwtjes en verkrachting is eerder regel dan uitzondering.

Het lijkt er dus op dat de huidige machtspositie van de man het gevolg is van een evolutionaire mismatch die is ontstaan na de landbouwrevolutie. De schrijver van 'Homo Sapiens', de Israëlische historicus Yuval Harari, noemt de landbouwrevolutie niet voor niets het grootste schandaal in de menselijke geschiedenis.

In mijn 'Universiteit van Nederland'-lezing gebruik ik de glazen piramide als metafoor van het mannelijke privilege. De organisaties waarin we nu leven en werken zijn gecreëerd door en voor mannen: ze zijn groot, complex, hiërarchisch en competitief. Onderzoek van onze promovenda Sofia Schlamp laat zien dat vrouwen een sterkere afkeer hebben van grotere hiërarchische organisaties dan de gemiddelde man.

Nieuwe rol

Hoe kunnen we deze machtspiramides omkeren? Daarvoor moeten we kijken naar onze andere familieleden, de bonobo's. Zij leven in groepen waarin de vrouwtjes de baas zijn, omdat ze in staat zijn sterke coalities met elkaar te vormen tegen dominante mannetjes. Solidariteit van vrouwen lijkt dus een belangrijk wapen in de strijd tegen seksueel geweld en het versterken van girlpower verdient dan ook prioriteit in onderwijs en werk. Ook de groeiende economische zelfstandigheid van vrouwen is een belangrijk middel tegen geweld.

Mochten de piramides worden omgedraaid, dan zitten we wel met een ander probleem: hoe gaan mannen om met hun nieuwe rol in de samenleving? De populariteit van mensen als Thierry Baudet, Jordan Peterson en de onvrijwillige celibaatbeweging (incel) kan verklaard worden uit de frustratie van mannen met deze nieuwe werkelijkheid. De trend lijkt echter onomkeerbaar. Tenzij er op grote schaal oorlog uitbreekt: de geschiedenis leert dat mannen dan weer de macht grijpen en dat seksueel geweld tegen vrouwen sterk toeneemt.

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU en verbonden aan de universiteit van Oxford. Al zijn columns zijn terug te lezen op Trouw.nl/Hoofdzaak.

Deel dit artikel

De populariteit van mensen als Thierry Baudet kan verklaard worden uit de frustratie van mannen met deze nieuwe werkelijkheid