Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De lege huls van KRO en NCRV

Opinie

Willem Pekelder

'Een tolerante samenleving is een krachtige samenleving. Vanuit die overtuiging zijn we bij de NCRV aan het werk. We zijn de vrijblijvendheid voorbij en dragen wezenlijk bij aan deze samenleving. We zijn Samen op de wereld.' Omschrijving van de taak van de NCRV, afkomstig van haar eigen site.

Hilversum weet zich geen raad met het christendom. Om het omroepbestel te redden, zouden NCRV en KRO zich juist op dat punt moeten onderscheiden. Maar die huren liever een marketingbureau in.

Twee jaar geleden was ik te gast bij de presentatie van de nieuwe programmering van de KRO. De aanwezigen kregen daar een stortvloed aan seksueel getinte programma's over zich heen. Ongetwijfeld om de opwinding wat te dempen, strooide de KRO-leiding kwistig rond met termen als 'formats', 'kijktijdaandelen' en 'externe pluriformiteit'.

Wegdommelend stond ik ineens oog in oog met de wereld van priesters en bisschoppen. Ik ontwaarde in mijn droom een bezwete KRO-directeur Koen Becking die de bezorgde geestelijken wanhopig probeerde uit te leggen dat het bloot van Anita Witzier, de homoshow van Arie Boomsma en de seksrubriek op 3FM toch heel erg rooms waren. Ik zag aartsbisschop Eijk 's avonds achter zijn secretaire kruipen. "Lief dagboek", noteerde hij, "vandaag nader kennisgemaakt met de katholieke omroep en ik moet zeggen: er is voor mij een geheel nieuwe wereld opengegaan."

U begrijpt, de KRO van nu is de KRO van vroeger niet meer. Oud-KRO-directeur Ton Verlind vertelde ooit in de VPRO-gids dat de bisschoppen soms bedroefd zijn over de programma's. Zo beklaagden ze zich in 2005 over 'Wie was ik?', een show van Karin de Groot over reïncarnatie. De bisschoppen zullen blij zijn met hun eigen kerkelijke RKK-zendtijd, uren overigens die inhoudelijk door KRO-medewerkers worden igevuld.

Maar wat moet de KRO nog als écht katholieke zaken al bij het RKK te zien zijn? Voor een antwoord op die vraag moet eerst duidelijk worden welke doelgroepen de publieke omroep wil bedienen. Dat zijn er acht: kritische verdiepingszoekers, onbezorgde trendbewusten, praktische familiemensen, zorgzame duizendpoten, jonge connectors (tieners), traditionele streekbewoners, betrokken gelovigen en drukke forenzen. Deze zogenoemde leefstijlgroepen - wie herkent zich er niet in? - zijn twee jaar geleden bedacht om het hele Nederlandse kijkerspubliek te bereiken.

Imagocampagnes
De publieke omroep richt zich dus niet meer expliciet op katholieken, protestanten, socialisten en 'neutralen', groepen die vanouds in ons verzuilde bestel zijn vertegenwoordigd door KRO, NCRV/EO, Vara en Avro/Tros. Wat is, om terug te komen op de vraag, dan de nieuwe taak van die oude, verzuilde omroepen? Wel, ze doen hetzelfde als het overkoepelende bestuur van de publieke omroep, de NPO: marketingbureaus inhuren. Voor veel geld worden elke vijf jaar nieuwe imagocampagnes gelanceerd waarin de omroepverenigingen ons vertellen wat nu weer hun nieuwe gezichten en bijbehorende slogans zijn. Bij de KRO was het een tijdje 'Het gevoel dat je wilt delen', nu is het 'Goed leven'. De NCRV wipte van 'Fatsoen, respect, liefde en vertrouwen' naar het huidige 'Samen op de wereld' en 'Wij geloven in mensen'. De EO houdt het op 'Leef je geloof'.

Met deze saus overgieten de omroepen hun programma's, zodat ze, elk op hun eigen manier, naar het pijpen van de de leefstijlgroepen kunnen dansen. Met enige fantasie kun je bij de KRO nog een katholieke cultuur opsnuiven. Het credo van ''t Schaep met de 5 pooten' geldt voor de hele KRO-programmering. We benne op de wereld om mekaar te helpen, nietwaar? Dat thema komt terug van 'De wandeling' tot 'Spoorloos' en 'Memories'. Je zag het ook aan het touwtje door de brievenbus in 'Toen was geluk heel gewoon': kom maar binnen met je vreugde en verdriet.

Dat katholieken niet alleen een oogje hebben vóór de naaste, maar ook óp hem, blijkt uit 'Boer zoekt vrouw', waarin vrijgezelle dames intrekken bij begeerlijke boerenzonen in Mariahoeve of St. Geertruid.

Religieuze identiteit
Zodra er iets 'echt katholieks' kan worden verteld, haakt de KRO af. In het programma 'Een tweede leven' kwamen allerhande bijna-doodervaringen aan de orde. Die zijn vaak gedrenkt in een stevige new-agedressing. Maar de katholieke schatkamer bleef potdicht. Terwijl daar toch tweeduizend jaar aan filosofie, theologie en kunstzinnige verbeelding van lijden, sterven en eeuwig leven ligt opgeslagen.

Bij de NCRV is het nog moeilijker om iets van religieuze identiteit te herkennen. Uitgezonderd 'Schepper & co', dat ons wekelijks nauwgezet informeert over het (vervolgde) christendom, is de NCRV wat bleekjes om de neus. Oud-voorzitter wijlen Kees Klop vond dat ook, dus stelde hij tien jaar geleden een opfriscursus kerk en christendom voor. Hij kon meteen zijn biezen pakken.

De huidige NCRV-directeur Coen Abbenhuis strijkt zo nu en dan graag neer op een meditatiekussentje, begreep ik uit vakblad Broadcast Magazine. Waren het daarom veelal boeddhisten die in het NCRV-project 'Nog een jaar te leven' te zien waren? Die ook nog eens bitter weinig te melden hadden?

Waarom geen christenen? Als je nou toch net doet of je sterft, zoals in dit malle project, dan hebben zíj in elk geval een boeiend verhaal over de plaats van dood en hiernamaals in de Bijbel. Een verhaal bovendien dat in het geseculariseerde Nederland onderhand weer 'nieuw' is, gezien de vele gezichten die trots op tv verklaren 'nog nooit één letter in de Bijbel te hebben gelezen'.

De NCRV wil, onder Haagse dwang, een fusie aangaan met de KRO, maar is Human, de Humanistische Omroep, niet veel geschikter? Het programma 'Man bijt hond' kan zo meeverhuizen. En het enthousiasme van de NCRV over de jaarlijkse 'Week van de euthanasie' zou ook heel goed bij de humanisten passen. Toen NCRV-presentatrice Jetske van den Elsen kortgeleden uitlegde hoe je je moet laten 'ontdopen', was er geen twijfel meer mogelijk: dit is een filiaal van de Human. De NCRV-slogan 'Wij geloven in de mensen' past er perfect bij.

EO
De EO blijft buiten de fusie, bang om de eigen heldere identiteit te verliezen. In het verleden lag de EO vanwege zijn uitgesproken visie vaak onder vuur (vooral van omroepen die zelf een nogal flets imago hadden). Maar nu we toch dat verzuilde bestel hebben, waarom zou je dan niet je best doen om je identiteit zo helder mogelijk te maken? Temeer daar betrokken gelovigen een belangrijke leefstijlgroep zijn?

De EO heeft zijn missie nooit veranderd, wel de manier waarop die wordt uitgedragen. Was het vroeger vanuit het kerkraam naar buiten blikken, met een irritant opgeheven vingertje, nu is het andersom: vanuit het moderne levensgevoel kijkt de EO naar wat het geloof voor houvast kan bieden. Een goed voorbeeld is 'Jong', dat de leefwereld van jongeren verbindt met christelijke noties als naastenliefde en onbaatzuchtigheid. Zo zagen we onlangs de twintigers Chantal en Berti, die hun dromen aan de kant zetten toen hun moeder plotseling overleed en hun stiefvader in het ziekenhuis kwam. Zij offerden hun eigen toekomst op om hun puberbroertje en -zusje op te voeden, een revolutionair geluid in een maatschappij die zelfontplooiing heilig heeft verklaard.

De EO zou juist wél met de KRO - en vooruit, dan ook maar de NCRV erbij - moeten meedoen aan de nieuwe fusieomroep. Al was het maar om wat wijn bij het water te doen. Hilversum snapt weinig van het christendom.

Kerkelijke standpunt
KRO-medewerkers spraken vijf jaar geleden over censuur toen hoofd godsdienst Simone de Wit hun RKK-uitzending over hulp bij zelfdoding verbood, omdat het kerkelijke standpunt in het programma te weinig tot uitdrukking zou komen.

Ik trof de KRO'ers opgewonden discussiërend in de Hilversumse parkeergarage. Dat de bisschoppen in hun éigen zendtijd toch moeilijk het recht op suïcide konden verdedigen, leek niet door te dringen.

Een gedachtefout die vaak wordt gemaakt: kerkelijke standpunten = geloof. En geloof draait volgens de Nederlandse televisie om seks. Verslagen van pausreizen gaan tot vervelens toe over het verbod op condooms. En zelfs dan klopt de informatie niet. Jaar in jaar uit hopren we dat het de schuld van Rome is dat er zoveel aidsdoden vallen in Afrika, terwijl iedere internetbezitter binnen twee tellen weet dat de weigering een condoom te gebruiken in het grotendeels niet-katholieke Afrika eerder een culturele dan een religieuze kwestie is. Geloven wat men zelf belieft, is blijkbaar buiten de kerk net zo populair als erbinnen.

Hilversum gelooft graag dat het christendom geneigd is tot alle kwaad en niet in staat tot enig goed. Toen een gast bij 'Pauw & Witteman' de vrees uitsprak dat 'heel veel van waarde' zou verdwijnen als de kerken in Nederland teloor zouden gaan, was de verbouwereerde reactie van Jeroen Pauw: "Wat dan?"

Welnu Pauw, hou je vast, daar gaan we: bidden voor stervenden, bezoeken van eenzamen en zieken, financieel ondersteunen van armlastigen, een luisterend oor voor (on-)alledaagse problemen, acties voor de Derde Wereld, begeleiding van rouwenden, opvang van daklozen, alcoholisten en vluchtelingen, buurtbemiddeling, dialoog met de islam, huiswerkklassen en maaltijdverstrekking. En dat allemaal gratis en voor niets. Een groot deel van de vrijwilligers in Nederland bestaat uit christenen, zelfs in humanistische instellingen.

Niet gemakkelijk om van te houden
Ook een ongelovige kan inzien dat de kerk het laatste cement is in een uiteenvallende stad. Rotterdam heeft dat in de gaten. De gemeente experimenteert met nieuwe vormen van samenwerking tussen kerk en staat. Kerkelijk vrijwilligerswerk bespaart de stad jaarlijks 120 miljoen euro, zo bleek in 2008. In Hilversum is dat cijfer vast onbekend.

Nu maakt de kerk, met al haar schandalen en een weinig empathische kardinaal Eijk aan de top, het ook niet makkelijk om van haar te houden. Het kindermisbruik heeft terecht veel aandacht gekregen in de media, maar soms lijkt de maatvoering zoek.

Klein voorbeeld. Bisschop Gijsen gluurde als surveillant op een slaapzaal in Rolduc. Niet erg netjes voor een geestelijke, maar het was een halve eeuw geleden en bovendien - ten tijde van uitzending - een gerucht. Toch ging de televisie helemaal los. Aan het eind van de avond was er zelfs een 'zaak-Gijsen'. De dader was meteen berecht: trial bij television.

Dat christenen duizendmaal vaker slachtoffer zijn dan dader, lijkt in Hilversum moeilijk door te dringen. Toen afgelopen oktober in Egypte de bloedigste aanval plaatsvond op Koptische christenen sinds mensenheugenis, had 'EenVandaag' (Avro/Tros) het over postzegels waar muziek uit komt en 'Altijd Wat' (NCRV) over de Deense vettax. Zouden de actualiteitenrubrieken weten dat christenen de meest vervolgde mensensoort op aarde zijn?

Christendom is in Hilversumse ogen vooral iets van heel erg lang geleden. En zeker geen bron van een inspirerende mens- en maatschappijvisie. Dat vooroordeel is tot officieel beleid verklaard toen de NPO anderhalf jaar geleden besloot alle religieuze programma's naar de vooravond te verbannen. Daar mogen de betrokken gelovigen het mee doen.

In Hilversum waait dezelfde neoliberale, seculiere wind als daarbuiten: religie is een wat merkwaardige hobby. Iets voor de namiddag of hooguit de randen van de nacht.

Positieve verwijzingen naar het christendom worden zoveel mogelijk vermeden. In een recent NOS-portret van tien jaar Willem-Alexander en Máxima zegt de kroonprins dat zijn huwelijk het Koninklijk Huis niet katholiek zal maken. Het vervolg was weggesneden: "Máxima en ik willen proberen te leven als christenen."

Voor het bruidspaar was dat uiterst relevant, anders zeg je het niet, maar voor de NOS blijkbaar van geen belang.

Hetzelfde lot viel het NOS-programma over de 65-jarige prinses Christina ten deel. Niets ontbrak, behalve haar bekering tot de rooms-katholieke kerk in 1992. Voor Christina's liefde voor oosterse spiritualiteit was wel volop aandacht.

Hilversum weet zich geen raad met het christendom, maar het omgekeerde is ook waar. Mgr. Eijk en zijn collega's zijn uiterst huiverig voor tv-camera's, inclusief die van de KRO. Als er iets moet worden uitgelegd zien we de hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad, Mariska Orbán, en, met wat meer geluk, Antoine Bodar.

De Protestantse Kerk Nederland is in de omroepstad zo mogelijk nog gezichtslozer. Ik durf er een goede fles wijn op te verwedden dat niemand in Hilversum Arjan Plaisier kent, scriba en daarmee 'opperhoofd' van de PKN. Toch een maatschappelijke beweging van bijna twee miljoen mensen, aanzienlijk groter dan de FNV.

Hilversum heeft het geloof achter de voordeur verbannen en de kerk durft niet meer aan te kloppen. Zolang die patstelling blijft, zal het christendom in Hilversum een onbekend en onbemind verschijnsel blijven. Een nieuwe, grote christelijke fusieomroep, mét EO, zou misschien eens voorzichtig aan dat slot kunnen morrelen.

Willem Pekelder is tv-recensent van Trouw.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel