ColumnSylvain Ephimenco

De kwestie van overbevolking en de mens als invasieve exoot

Dat de moderne mens een ‘invasieve exoot’ is als de muskusrat die de ­dijken graag vernietigt, leerde ik uit het pas verschenen essay ‘Teveel - Overbevolking, biodiversiteit, stadsvossen en de pandemie’ van onze ‘eigen’ Jelle Reumer. Een broodnodig en verhelderend boek, dat ook iedere overbevolkingontkenner en demografiescepticus zou moeten lezen.

Dat ik het onderwerp boeiend vind, kan ik niet ontkennen. In mijn column ‘Lijk in de kast’ van 15 oktober schreef ik dat milieuorganisaties het onderwerp bevolkingsgroei taboe hebben verklaard en afgevoerd. Volgens hoog­leraar Jan J. Boersema (Opinie, 26 oktober) is mijn beeld van onwelriekende kast of van ‘olifant in de ­kamer’ bij de ­milieubeweging ‘pertinent onjuist’: milieuorganisaties zijn wel degelijk bezig met de discussie over de alles overwoekerende, invasieve exoot. Benieuwd las ik zijn bijdrage. Helaas komt Boersema met maar één uniek concreet voorbeeld en dat dateert van 52 jaar geleden: het boek ‘The Population Bomb’ van Paul Ehrlich, dat
2 miljoen keer over de toonbank ging. In die tijd bereikte de wereldbevolking de grens van 3,5 miljard mensen en de discussie rond over­bevolking was in iedere geval levendiger dan nu, terwijl we nu, paradoxaal genoeg, de
8 miljard naderen.

Welvaartsverhoging van armen

Concrete voorbeelden uit ons tijdperk heeft Boersema niet kunnen noemen. Ik was hierover toch uit­gesproken en gaf enkele voorbeelden, waaronder dat van de Cop 21, de ­belangrijkste klimaatconferentie van Parijs (2015), die over dit thema in alle talen zweeg. Boersema merkte op dat als het om aantasting van het milieu en klimaatverandering gaat, het consumptiepatroon in geïndustrialiseerde landen een enorme weerslag heeft: “Een volwassen Amerikaan heeft een dertig keer zo hoge milieudruk als een volwassen inwoner van Bangladesh”. Helemaal waar en dat moet teruggebracht. Maar in het huidige Afrika, dat binnen dertig tot veertig jaar zijn populatie zal zien verdubbelen (nu 1,2 miljard), hunkert de bevolking naar een gelijkwaardige levensstandaard als in het Westen. Of hoopt door ­migratie van de Europese welvaart te kunnen meeprofiteren. Die bevolkingsgroei in Afrika kan volgens Boersema worden gestabiliseerd door ‘welvaartsverhoging van armen’.

Dit is juist het dilemma van de slang die in zijn staart bijt: welvaartsverhoging om bevolkingsgroei te stabiliseren zal de milieudruk een vernietigende impuls geven. Boersema gelooft niet in bevolkingspolitiek of je moet, merkt hij een tikkeltje cynisch op, “het sterftecijfer fors omhoogbrengen”. Door nucleaire oorlogen, pandemieën of gedwongen euthanasie in plaats van con­traceptieprogramma’s, gezinsplanning of eenvoudig beperking van de kinder­bijslag, vraag ik me even cynisch af.

Op zoek naar een bewijs van mijn ongelijk over dat beruchte ‘lijk in de kast’ bij milieuorganisaties, klikte ik gisteren de site van Greenpeace aan. Mijn zoekopdracht ‘honger’ leverde 47 antwoorden op. ‘Bosbranden’ was goed voor 115 matches en bij ‘CO2’ rolden er 557 artikels uit. Toen ik ‘overbevolking’ of ‘demografie’ intoetste, kwam er nul komma nul uit als respons.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden