column

De krant kwetst mensen met de term ‘zelfmoord’. ‘Zelfdoding’ is humaner

Beeld Maartje Geels

In negen artikelen dit jaar over verschillende onderwerpen gebruikte Trouw tot gisteren elf keer de term ‘zelfmoord’. In twee artikelen in dezelfde periode werd voor het voor veel mensen humanere en als minder kwetsend ervaren woord ‘zelfdoding’ gekozen.

Afgezet naar dit journalistiek flexibele tijdsgewricht is het opmerkelijk dat journalisten stelselmatig vasthouden aan het gebruik van de term ‘zelfmoord’. Dit terwijl onderzoek uitwijst dat er betrekkelijk veel weerstand tegen bestaat, onder nabestaanden van iemand die zelf voor de dood koos, maar ook breder. Tegelijkertijd is er het nuanceverschil tussen zelfmoord en zelfdoding, waarop taaldeskundige Ton den Boon in de rubriek ‘Taal’ in de krant van 10 september 2015 terecht wees. “Met zelfdoding wordt – ook in Trouw – meestal euthanasie bedoeld, terwijl zelfmoord vaker voor de gewelddadige dood ‘door eigen hand’ wordt gebruikt”, schreef hij.

Wie Den Boons constatering mede als handvat voor goed taalgebruik in de journalistiek ziet, kan vaststellen dat ‘zelfmoord’ en ‘zelfdoding’ in Trouw nu tot redactionele willekeur behoren. ‘Hulp bij zelfdoding’ blijft in artikelen over euthanasie overeind. ‘Zelfmoord’ duikt op, waar ‘zelfdoding’ vanwege inhoud en karakter van de artikelen meer gerechtvaardigd lijkt. De zelfmoordvariant kwam de afgelopen weken voor in bijvoorbeeld een historisch verhaal, een leestip, boekrecensie, economisch verhaal en een muziekartikel.

Vroegtijdig levenseinde

Hoe integer bracht Trouw op 9 september 2015 niet de eerste zin omtrent het overlijden van Joost Zwagerman. “Gisteren maakte zijn uitgever bekend dat de schrijver zelf heeft gekozen voor een vroegtijdig levenseinde”, schreef de krant. Het is niet de aanleiding waarom ik dit onderwerp aansnijd. Dat is de mail van ouders die hun zoon inmiddels meer dan tien jaar geleden verloren door zelfdoding. Hun brief bevat zoveel overtuigende elementen dat, ook zonder de scherpe, emotionele kanten, een strikter redactioneel onderscheid tussen gebruik van zelfdoding en zelfmoord beter aan de journalistieke eisen van de huidige tijd voldoet. Het voorkomt dat mensen zich gekwetst voelen en het maakt het ‘gezicht’ van de krant sterker. 

Een citaat uit de brief van de ouders: “Wat wij onder meer nog steeds erg moeilijk vinden, is dat in de media zelfdoding bijna altijd zelfmoord wordt genoemd. Hij of zij heeft zelfmoord gepleegd. Dit klinkt bijna crimineel en het doet ons steeds pijn als de term ‘zelfmoord gepleegd’ wordt gebruikt. Mensen die overlijden door zelfdoding zijn heel ziek, niet crimineel”. De ouders pleiten ervoor het in de media gebruikelijke ‘zelfmoord gepleegd’ te vervangen door ‘overleden door zelfdoding’. “Als we niet weten dat we met bewoording mensen kwetsen, kunnen we het ook niet veranderen”, liet een collega van de opinieredactie zich instemmend uit over het pleidooi van de ouders.

Andere termen die in (een deel van) de samenleving als kwetsend werden ervaren, heeft de journalistiek in de loop der jaren, al of niet geleidelijk, vervangen. Het gebruik van ‘wit’ in plaats van ‘blank’ als het om huidskleur gaat, is nu nog soms omstreden. Dat geldt niet voor het gebruik van ‘syndroom van Down’ in plaats van ‘mongool’,  de hoer die plaats maakte voor de prostituee en de geestelijk gehandicapte die nu verstandelijk gehandicapte heet. Ook in deze voorbeelden was het voor veel mensen kwetsende karakter van de oorspronkelijke benaming grondslag om traditioneel taalgebruik bij te sturen naar meer eigentijdse journalistieke vormen.

De term zelfmoord in haar geheel uitbannen is geen reële optie. De kans dat Trouw aanslagplegers zal omschrijven als zelfdodingscommando is nihil, gezien hun motief anderen te vermoorden. En een politicus mag gerust politieke zelfmoord plegen. Dat hoeft het sterk terugdringen van het gebruik van de term zelfmoord niet in de weg te staan.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Zijn eerdere artikelen leest u hier. Reageren? Stuur een mail aan ombudsman@trouw.nl. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden