Opinie

De klusseneconomie leidt tot extreme onzekerheid op de arbeidsmarkt

Een parttime kracht van Thuisbezorgd aan het werk. Beeld ANP
Een parttime kracht van Thuisbezorgd aan het werk.Beeld ANP

De 'platform-economie' biedt nauwelijks inkomen om van te leven, aldus Ronald Dekker, arbeidseconoom aan de Universiteit van Tilburg.

Ronald Dekker

De zogenaamde platformeconomie staat flink in de belangstelling. Deze maand was er in de Tweede Kamer zelfs een rondetafelgesprek over Werken in de Platformeconomie met vakbonden, wetenschappers en een keur van platformwerkers, van onder andere Helplinq, Thuisbezorgd, Werkspot en Foodora.

Die aandacht lijkt wat buitenproportioneel wanneer je kijkt naar de omvang van de werkgelegenheid in de platformeconomie. Die is beperkt tot nog geen 5 procent (dat is ongeveer 400.000 mensen) wanneer je het ruim schat.

Positief aan de platformeconomie is dat er formeel, 'wit' werk ontstaat, waar dat er eerst niet was of alleen 'zwart'. Dit leidt dus potentieel tot nieuwe, additionele arbeidsplaatsen. Nadeel van deze nieuwe arbeidsplaatsen is dat ze net zo snel weer verdwijnen als dat ze tot stand komen. Is het klusje voorbij, dan de arbeidsplaats ook. De snelheid van de baancreatie wordt gespiegeld in een even snelle baandestructie. Daarmee levert de platformeconomie dus geen duurzame bijdrage aan de werkgelegenheidsgroei.

Extreme flexibilisering

Voor deze extreme vorm van flexibilisering geldt hetzelfde als voor de eerdere verschijningsvormen: niet meer werk, wel meer dynamiek en onzekerheid voor werkenden. Onzekerheid bovendien, die zich concentreert bij een beperkt deel van de beroepsbevolking.

En daarmee komen we bij het tweede nadeel van de platformeconomie. Deze is met name relevant voor 'de onderkant van de arbeidsmarkt'. Voor mensen die daar bijbaantjes zoeken (studenten, scholieren en anderen) zijn de tijdelijkheid en de incomplete arbeidsvoorwaarden (geen pensioen, sociale zekerheid enzovoorts) niet problematisch. Maar voor mensen die proberen aan een uitkering te ontsnappen en een leefbaar (gezins)inkomen te verwerven, is het dat wel.

Met ruim 2 miljoen werkenden met een lage opleiding en met ongeveer 1,5 miljoen uitkeringsgerechtigden (Wia, WW en bijstand) is er dus een groep van ruim 3 miljoen (potentiële) werkenden die steeds vaker te maken krijgt met de verrommelde arbeidsvoorwaarden van de platformeconomie.

Doelbewust

En dat is geen toeval, maar doelbewust ondernemersgedrag. Veel businessmodellen in de platformeconomie ontlenen hun concurrentiekracht enkel en alleen aan het uitkleden van arbeidsvoorwaarden, soms tot aan de meest extreme variant: het simpelweg ontkennen van werkgeverschap (Über). Dit hebben we eerder gezien in de supermarkten, waar arbeidsvoorwaarden vooral lijken te zijn geënt op de wensen en verwachtingen van scholieren. Voor volwassen medewerkers is daar nog nauwelijks plaats om een fatsoenlijk inkomen te verwerven.

Handhaving valt niet mee, omdat de meeste bijbaners er weinig voor voelen hun tijdelijke werk- of opdrachtgever lastig te vallen. En omdat het aantonen van ontduiking van het minimumloon sowieso niet meevalt in een constructie waarin iemand als (schijn)zelfstandige op stuksbasis werkt. En zo zijn de businessmodellen van de 'ontduikers en ontwijkers' gemakkelijk concurrerender ten opzichte van goed werkgeverschap en verrommelt de arbeidsmarkt verder, vooral aan de onderkant.

Een steeds groter deel van de beroepsbevolking wordt zo afhankelijk van werk dat geen inkomenszekerheid en ontwikkelmogelijkheden biedt. Zo ontstaat een situatie waarin je uitkeringsgerechtigden nauwelijks nog kwalijk kunt nemen dat ze de inkomenszekerheid van de uitkering prefereren boven de onzekerheid van de arbeidsmarkt. Elke keer wanneer ze weer beginnen met betaald werk, zijn de voorwaarden weer even slecht of nog slechter. Klussificering is de extreme variant van flexibilisering, met alle gevolgen van dien voor de meest kwetsbaren in onze samenleving.

Lees ook

Moet de vakbond flexwerk omarmen?
- Ja, zegt oud-bestuurder van de FNV Henry Leerentveld. "De FNV lijkt een reservaat van een vergrijzende, versufte generatie."
- Nee, reageert de 30-jarige FNV-bestuurder Jan Ruijtenberg. "Juist zekerheid en waardering voor werknemers leiden tot innovatie, vernieuwing en groei."

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden