null Beeld
Beeld

OmbudsmanEdwin Kreulen

De kleuren in de kaart van Nederland kunnen de lezer schrik aanjagen

Edwin Kreulen

Een regio kleurt oranje op een grote kaart in de krant als een op de vijf inwoners het eigen lokale bestuur niet vertrouwt. Is dat niet te alarmistisch?

De kwestie

Burgers verliezen niet alleen hun vertrouwen in ‘Den Haag’, maar ook in hun eigen lokaal bestuur. Grote kaarten van Nederland in bijlage de Verdieping laten zien hoe dat wantrouwen groeit. De verschillende regio’s zijn gerangschikt en hebben kleurtjes gekregen: van plekken waar 10 procent van de burgers geen of weinig vertrouwen heeft (gele kleur), tot 70 procent of meer (zwart). De andere regio’s zijn oplopend oranje, rood, donkerblauw en paars gekleurd.

Duidelijk is te zien dat de kaarten tussen 2020 en 2021 van kleur verschieten. Voor de landelijke politiek het sterkste: grofweg van oranje naar paars-zwart. Lokaal gaat het van datzelfde oranje naar rood-paars, een kleinere verschuiving. Op de voorpagina concludeert de redactie dat het wantrouwen in de lokale politiek vooral stijgt aan de randen van het land.

De standpunten

Met 20 procent wantrouwen kleurt een regio al oranje, noteert een lezer. Zij vindt dat de indruk geven dat er gevaar dreigt, terwijl het in werkelijkheid nogal meevalt. De andere kleuren vindt ze ook alarmerend, en ze mist vooral de kleur groen, voor regio’s waarin het wantrouwen helemaal niet zo groot is. Deze kleurcodering in groot afgedrukte kaarten geeft haar de indruk alsof de redactie zelf een duidelijke opinie uitdrukt over deze zaak, iets waarop ze niet zit te wachten.

De cartograaf kreeg de kaarten met deze kleuren aangeleverd van het onderzoeksbureau. “Zelf zouden we iets andere kleuren hebben gekozen, neutraler. Maar dan hadden we alle getallen van de regio’s moeten opvragen, en alleen dan hadden we onze eigen kleuren kunnen invullen.” Een technisch probleem stond hier in de weg: de aangeleverde kleuren in de legenda – de uitleg – liepen in elkaar over.

Eigen kleuren aanbrengen zou een halve dag extra werk zijn geweest, en omdat hij nog een extra opdracht binnenkreeg die hij ook belangrijk vond, hield hij het bij deze kleuren. Die hij overigens best verdedigbaar vindt. “Ik begrijp dat de lezer vindt dat het best meevalt als maar 10 tot 20 procent van de burgers wantrouwen heeft. Daar is iets voor te zeggen. Ik ben zelf misschien van een wat ouderwetsere school: wantrouwen tegen de overheid is ongunstig, ook als het om zo’n minderheid gaat. Vertrouwen is de norm.”

Gebruik van de kleur groen, waarvoor de lezer pleit, heeft overigens een nadeel: tegenover rood wordt het dan lastig voor mensen die kleurenblind zijn. Een cartograaf heeft ook met de huisstijl en het kleurengebruik van de krant rekening te houden. “Het is trouwens heel eenvoudig om met kleuren de indruk die een kaart geeft sterk te veranderen. Daarmee houden wij rekening.”

Ook de redacteur binnenland die de artikelen schreef, en de kaarten ook van tevoren zag, kan zich achteraf wel iets voorstellen bij de klacht over de kleuren. “Nu beginnen de kaarten van vorig jaar bij oranje, dat lijkt extra dramatisch. Ook al kun je het best ernstig noemen als in een regio 30 procent van de mensen het eigen lokale bestuur niet vertrouwt. Ik heb wel geprobeerd om in de tekst weg te blijven van het normatieve oordeel dat het heel dramatisch zou zijn, want dit kan in een jaar weer verbeteren.”

Het oordeel

In een goede productie sluit het beeld bij een artikel aan bij de tekst, zodat beide elementen elkaar versterken. Dat doen de kaarten van Nederland hier grotendeels, want die maken duidelijk hoe sterk het wantrouwen in de politiek groeide: ook als het gaat om het lokale bestuur. En dat staat nu net in de tekst: een belangrijk gegeven nu de raadsverkiezingen losbarsten. De indeling in regio’s in de kaarten maakt voor iedere Nederlander fraai inzichtelijk hoe het in de eigen buurt is gesteld.

Wel heeft de lezer gelijk dat de kleurkeuze alarmerender kan overkomen dan de tekst. De kaarten uit het eerste jaar zijn oranje-rood terwijl een wethouder die in zijn gemeente wordt gewantrouwd door maar een op de tien burgers, of zelfs een op de vijf, zich misschien wel gelukkig mag prijzen. De cartograaf heeft een punt wanneer hij stelt dat je zou willen dat vertrouwen in de overheid de norm moet zijn, maar dat legt de lat wel hoog.

Een alarmerende of opiniërende ­indruk wekken was overigens niet de bedoeling en blijkt ook te maken te hebben met de technische uitvoerbaarheid en werkdruk. Maar laat cartograaf en redacteur samen toch liever zelf het land inkleuren, en dat niet overlaten aan een onderzoeksbureau.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden