Beeld Maartje Geels

Column Irene van Staveren

De kapsalon komt met belastingtrucs niet weg

Globalisering heeft de consument veel gebracht. Goedkopere kleding, auto’s en elektronica. En meer keuzes, van kiwi’s uit Nieuw-Zeeland tot Zuid-Afrikaanse wijnen. En continu dalende prijzen van veel industriële producten door de concurrentie tussen landen om werkgelegenheid binnen te halen. 

Zo verschoof een gedeelte van de kledingindustrie de afgelopen decennia van Indonesië naar Bangladesh en via Vietnam naar Cambodja. Steeds naar landen waar de overheid de lonen het laagst houdt. Als consument hebben we daar voordeel aan behaald. We besteden tegenwoordig een veel kleiner deel van ons inkomen aan voeding en kleding dan twee decennia geleden.

Maar als werknemer trekken we al die tijd al aan het kortste eind. Ook werknemers hier zien banen vertrekken naar Oost-Europa of verder weg en zien hun lonen amper stijgen. De maatstaf voor de dalende onderhandelingsmacht van werknemers is de verhouding tussen arbeidsinkomen en kapitaalinkomen. Overal ter wereld is die verhouding gedaald, ook bij ons. Om dit te stoppen zijn wereldwijd sterkere vakbonden nodig. Maar door de daling van het ledental is de vuist die de vakbond kan maken steeds kleiner. 

Ongelijkheidseffect

Daarnaast wordt de onderhandelingsmacht van de bonden beperkt door de vele vrijhandelsverdragen. Zolang het voor multinationals goedkoper is de productie naar elders te verplaatsen en ze die goederen vervolgens aan Nederlandse consumenten kunnen slijten dankzij een laag invoertarief, wordt de onderhandelingsmacht van de bonden ondermijnd. Footloose bedrijven tegen locatiegebonden arbeid.

Globalisering heeft echter nog een ander ongelijkheidseffect. En dat is tussen grote bedrijven en het MKB. Deze ongelijkheid betreft de afdracht van winstbelasting. Dat Shell geen winstbelasting in ons land betaalt is bekend. Dat is mogelijk dankzij een boekhoudkundige truc waarmee de winsten van de multinational geboekt worden in belastingparadijzen zodat er nul winst in de boeken staat voor de Nederlandse fiscus. Het lokale installatiebedrijf kan die truc niet toepassen.

Onlangs bleek dat er nog een andere truc bestaat die ook kleinere bedrijven dan Shell gebruiken. V&D betaalde daardoor ook nul winstbelasting (toen er nog winst gemaakt werd). Die truc maakt gebruik van een brievenbusfirma in een belastingparadijs die een hoge lening verstrekt aan het Nederlandse bedrijf – niet omdat die nodig is maar omdat het kan. Het rentebedrag mag afgetrokken worden van de winstbelasting. Hoe hoger de lening en de rente, die intern door het bedrijf gekozen wordt, des te minder winstbelasting er betaald hoeft te worden. De kapsalon om de hoek komt met deze truc niet weg. 

Scheefgroei

Het gevolg is dus dat grote bedrijven die zich dure accountants kunnen veroorloven steeds minder winstbelasting betalen. Kleine bedrijven, maar ook grotere die niet meedoen met dit uitkleden van de schatkist, betalen wel het volle pond. Ik ben heel benieuwd hoe VNO-NCW en MKB-Nederland met deze ongelijkheid omgaan.

En wie draait er op voor de lagere belastinginkomsten voor de schatkist? De consument die meer btw moet betalen. De belastingdienst moet onmiddellijk stoppen met dit fiscale voortrekken van grote bedrijven. En de vrijhandelsverdragen die de voorwaarden scheppen voor deze fiscale ongelijkheid, en voor de scheefgroei tussen kapitaal en arbeid, moeten eindelijk eens sancties opnemen tegen oneigenlijk gebruik van vrijhandel. Want uiteindelijk is de consument via de btw en de werknemer via uitblijvende loongroei de dupe en maakt globalisering meer kapot dan ons lief is.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden