null Beeld

OmbudsmanEdwin Kreulen

De journalist is niet hoger opgeleid dan de bankwerker

‘Praktisch-opgeleiden’ lieten zich minder vaak bij de GGD op corona testen, was afgelopen maandag te lezen in de beginzin van een nieuwsbericht, en ook in de aankondiging van dit stuk op Twitter. Van deze groep ging 29 procent naar de teststraat. Onder ‘theoretisch opgeleiden’ was dat 45 procent.

Verzamelbak van allerlei mensen

Kennelijk heeft Trouw besloten de termen ‘hoogopgeleid’ en ‘laagopgeleid’ te vervangen, noteert een oplettende leraar op Twitter. Een mooie keuze, laagopgeleid is nu een verzamelbak van mensen zonder opleiding en mbo-afgestudeerden, noteert een andere twitteraar. Maar er is ook kritiek: weer een nieuw eufemisme. En horen de tandarts en vaatchirurg dan ook bij de praktisch opgeleiden?

“Dat is inderdaad een bezwaar, maar dan heb je het wel over uitzonderingen”, zegt de binnenlandredacteur die het nieuwsbericht maakte. “De termen hoog- en laagopgeleid wijzen op een verschil in status: alsof hoog beter zou zijn. Terwijl de samenleving mbo-opgeleiden net zo hard nodig heeft als afgestudeerden uit het hoger onderwijs. ‘Praktisch opgeleiden’ is bovendien geen eufemisme, maar juist een meer feitelijke omschrijving.” Hij koos zelf voor deze termen, indachtig eerdere discussies over het stigma ‘laag-opgeleid’. “Ik zou die term in de krant vermijden.”

'Laagopgeleid’ leidt tot vooroordelen

Een jaar geleden hield een onderneemster, zelf ‘laagopgeleid’, een pleidooi in de krant tegen deze indeling, die leidt tot vooroordelen zoals ‘dat vmbo’ers toch niets kunnen’. Ook columnisten als Marianne Zwagerman (onder andere Trouw) en Özcan Akyol (Algemeen Dagblad) hekelen deze term. Drie jaar geleden raadde de toenmalige Trouw-ombudsman ook aan ‘laagopgeleid’ te vermijden.

De redacteur onderwijs herkent desgevraagd de discussie over het stigma. Toch vindt zij de indeling ‘praktisch-theoretisch’ verwarring scheppen. “Daarin vallen mensen met alleen de basisschool of migranten die geen onderwijs kregen in dezelfde categorie als mensen met een mbo-diploma. Ik zou dit onderscheid pas gaan maken als eerst het voortgezet onderwijs is veranderd, met een gelijkwaardige praktijkvorming naast de theoretische vorming.”

Wat is dan ‘praktisch opgeleid’?

De chef van de redactie economie, waar ook regelmatig een begrip als ‘laagopgeleiden’ wordt gehanteerd, vindt de nieuwe indeling sympathiek. “Wel is het belangrijk dat iedereen in de samenleving weet waar je het over hebt wanneer je mensen ‘praktisch opgeleid’ noemt. Dat is nu nog niet zo. Misschien kunnen we best een beetje het voortouw nemen.” Maar als haar collega’s de term laagopgeleid gebruiken, zal ze niet aandringen om dat te veranderen. “Dat hangt ook af van wat de hoofdredactie ervan vindt.”

Het CBS-persbericht dat de aanleiding is voor het nieuwsbericht spreekt over laagopgeleiden en hoogopgeleiden, zonder uitleg van deze begrippen. Op de site van het statistiekbureau staat die uitleg wel. Laagopgeleid zijn mensen tot niveau-1 op het mbo, hoogopgeleid zijn afgestudeerden van hogeschool en universiteit. Waar is dan de middengroep gebleven, zoals de afgestudeerden op de andere mbo-varianten, of neem de gediplomeerd havist die direct een eigen bedrijf begint? Dat zijn ‘middelbaar opgeleiden’. Die categorie staat niet in het persbericht opgenomen, maar uit een bijlage valt af te lezen dat van deze groep 40 procent zich al liet testen. Niet veel minder dan de 45 procent van de hoogopgeleiden.

Niet in één keer omkatten

Het blijkt riskant om de labels die overheidsorganisaties als het CBS gebruiken in een dagje om te katten. Want de ‘praktisch opgeleiden’ waarover het nieuwsbericht nu spreekt, zijn juist niet de loodgieter en de verzorgende aan wie men zou denken bij deze term. Die vallen immers in de middencategorie ‘middelbaar opgeleid’, die door het statistiekbureau helemaal niet werd genoemd in het persbericht. In werkelijkheid blijkt deze middencategorie bijna net zo vaak te testen als de theoretisch opgeleiden.

Toch is de wens prijzenswaardig om het stigma te vermijden dat bijvoorbeeld de journalist hoger opgeleid is dan de bankwerker. Het zou daarom goed zijn wanneer hoofdredactie en redactie als geheel zich buigen over deze termen. Een indeling als ongediplomeerd (voor de arbeidsmarkt), praktisch opgeleid en theoretisch opgeleid zou als mogelijkheid in het Schrijfboek van de redactie opgenomen kunnen worden. Na uitleg en herhaaldelijk gebruik is dat begrijpelijk voor de lezer.

Edwin Kreulen schrijft wekelijks een column als ombudsman van Trouw. Eerdere afleveringen vindt u hier. Wilt u hem een kwestie voorleggen? Mail dan naar ombudsman@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden