Column

De islamitische wereld voelt de pijn van de individualisering

Beeld Maartje Geels

Al honderd jaar worstelt de islamitische wereld met de uitdagingen van de moderniteit. Hoe moet de moslim omgaan met de radicale uitdaging van liberalisme en individualisme? 

De eerste moderne islamitische denkers lieten zich inspireren door het Westen. De verandering was een westerse, dus moest die met westerse denkbeelden worden begrepen en bestreden. De Marokkaanse schrijver Youssef Fadel zegt het in The New Yorker zo: "Wie in de jaren zestig geen marxist was, was geen intellectueel."

Met het aflopen van de Koude Oorlog won de islam-is-de-oplossing-ideologie terrein. Islamisten botsten met seculiere regimes. Een politieke massabeweging die de dictatuur van God zou vestigen, moest worden voorkomen. De islamisten waren de underdog. 

Het succes van de AK-partij van Erdogan gaf de islamisten nieuw elan. Het kon dus: een moderne, succesvolle moslim zijn in een kapitalistische samenleving. Vooral dat succesvolle was belangrijk, want niemand kiest graag de kant van een verliezer.

Neo-islam

De Turkse neo-islam legde nadruk op familiewaarden en religie zonder dat het ten koste ging van consumentisme en materialisme. Je religie omarmen is hip, nog hipper is het om je religie te omarmen en naar een westers fastfoodrestaurant te gaan met aparte ruimtes voor families om daarna in je SUV naar huis te crossen. Islam en kapitalisme leggen elkaar geen strobreed in de weg. Dubai verkoopt zichzelf als een halal Las Vegas.

Deze nieuwe identiteit is eerder het gevolg van een gebrek aan alternatief dan een alternatief. Het onbehagen bleef. Wie goed kijkt, ziet dat men niet kan ontkomen aan de gevolgen van kapitalisme en liberalisme.

De pijn van individualisering

De islamitische wereld is zeer instabiel. De trek naar de grote stad zorgt voor het uiteenvallen van families, het falend onderwijs voor intellectuele incompetentie, de ongereguleerde competitie op de arbeidsmarkt creëert wantoestanden met als gevolg onderling wantrouwen. 

In Tanger, waar ik nu verblijf, zie ik dat mensen verscheurd raken. Bij overlijden treedt het op islamitische principes gegrondveste erfrecht in werking. De vrouwelijke erfgenaam erft minder dan een man. In extreme gevallen blijft de weduwe met lege handen achter en gaat een onbekende neef er met de erfenis vandoor. Praat ik over de erfenis, dan vertellen mensen eerst dat het goed geregeld is, want het staat in de Koran en die is perfect, om daarna een litanie te beginnen over de ruzieachtige sfeer die is ontstaan in de familie omdat niemand het netjes wil doen. 

Hier doet de pijn van de individualisering zich voelen. De groepsidentiteit is islamitisch, individueel komt men er niet meer uit.

De hoge moraal wankelt

Dit onbehagen wordt ook in Turkije gevoeld. Steeds meer jongeren keren zich af van de dogmatische kant van hun geloof. Steeds duidelijker zien zij dat de politieke islam z'n islamitische betoog gebruikt voor eigen gewin. De politieke islam is in een fase terechtgekomen waarin hij zich moet verantwoorden voor zijn daden. De hoge moraal wankelt.

Ook in Nederland heeft een steeds grotere groep jonge moslims maling aan de edicten van salafisten, dogmatische moslims die zich er op laten voorstaan de beste mix te hebben tussen de oude wet en de nieuwe mores. Deze generatie wijst de islam niet af, maar herbront zich voor het geloof in een rijke, diverse Nederlandse cultuur. 

Naaz Mohammad, een veelbelovende zangeres, zegt op z'n Rotterdams: "Ik ben er niet mee bezig en hou me niet aan de regels van de islam. Daar ga ik vast haat voor krijgen, maar dat is oké, want het is mijn manier van geloven."

Schrijver Abdelkader Benali schrijft om de week een column voor Trouw.

Lees ook: Hoe zangeres Naaz (19) haar grote bek terugvond

Muziekredacteur Joris Belgers sprak met de 19-jarige zangeres Naaz Mohammad over emotioneel succes, een auto-ongeluk, pesten, haar Koerdische achtergrond en hoe ze dat allemaal in haar heel fijne debuut-EP stopte. "Labelbazen vroegen haar onomwonden of ze als moslima wel sexy kon zijn op het podium."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden