Column

De Ierse kwestie raakt aan de Europese ideeënstrijd over natie, soevereiniteit en identiteit

Stevo Akkerman: "Met de eerste overeenkomst tussen EU en VK heeft May deze tijdbom nog niet onschadelijk gemaakt" Beeld Trouw

Ik kan me niet herinneren van de brexit-aanvoerders indertijd veel te hebben gehoord over de Ierse kwestie, en ik vermoed dat maar weinig Britse kiezers zich vorig jaar bij het referendum bewust waren van dit explosieve probleem. Behalve in Noord-Ierland: daar stemde een meerderheid tegen een vertrek uit de EU. 

En zie, nu blijkt de 490 kilometer onzichtbare grens die Ierland scheidt van Noord-Ierland en daarmee van Groot-Brittannië, een groot struikelblok voor een soepel en niet al te bitter vertrek van de Britten uit de EU. Dat kan grote implicaties hebben; het raakt aan het Goede Vrijdag-akkoord van 1998, dat een einde maakte aan de Noord-Ierse ‘Troubles’, en het raakt ook aan de ideeënstrijd die in Europa woedt over soevereiniteit, natie, identiteit, patriottisme en wat dies meer zij. Kijk alleen maar naar Nederland.

Ik heb erg mijn best gedaan te ontdekken wat er in het ‘brexit-akkoord’ van eind vorige week eigenlijk is afgesproken over de Ierse puzzel, maar wat ik ook aantrof, een oplossing zat er niet bij. Dat is ook niet verwonderlijk, want hier moeten onverzoenlijke zaken met elkaar verzoend worden, zonder dat er van tevoren goed over is nagedacht - dat kennen we intussen van de brexiteers. Het gaat erom dat een Brits afscheid van de EU (inclusief de zogenoemde douane-unie) onvermijdelijk leidt tot een harde grens tussen EU-lidstaat Ierland en het Britse Noord-Ierland. Terwijl niemand dat wil.

Tijdbom

Theresa May dacht een uitweg te hebben gevonden door de grens dan maar op zee te leggen, waardoor Noord-Ierland een soort overgangsgebied zou worden tussen EU en niet-EU. Maar haar Noord-Ierse coalitiegenoten, van wie ze politiek afhankelijk is, blokkeren dat. Alleen door deze zaak voorlopig voor zich te schuiven, wist May tot een eerste overeenkomst te komen met de EU, maar daarmee is deze tijdbom niet onschadelijk gemaakt. Het zal ‘veel creativiteit’ vergen om dit op te lossen, zei Frans Timmermans zondag in ‘Buitenhof’, en dat was mooi diplomatiek uitgedrukt. Tegelijk wees ook hij op de sluimerende ‘spoken uit het verleden’.

De EU was in oorsprong een vredesproject om de eeuwige vijandschap tussen Duitsland en Frankrijk te begraven, maar zij heeft op bescheidener schaal ook bijgedragen aan de vrede in Noord-Ierland. In het Goede Vrijdag-akkoord staat een bepaling over de nationale identiteit van de Noord-Ieren die uniek is in zijn flexibiliteit. Zij hebben het recht ‘zich te beschouwen als Iers of Brits, of beide’. De Ierse auteur Fintan O’Toole beschrijft dit als ‘lovely little words’ die ruimte bieden aan een vloeibaar en gelaagd nationaal gevoel. Hij zegt erbij dat dit zo goed kon functioneren omdat Ierland, Noord-Ierland en Groot-Brittannië alle drie deel uitmaakten van de EU: “Dat was cruciaal in het overwinnen van eeuwenlange animositeit”.

Je zou willen dat de partijen en bewegingen die binnen Europa driftig zoeken naar een zo beperkt mogelijke definitie van de eigen nationale identiteit en die zich keren tegen de EU, iets meer besef hadden van wat er op het spel staat. Ze denken te klein over grote dingen.

Lees hier meer columns van Stevo Akkerman

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden